Zorroztasunaren eta kamustasunaren arteko dantza: Zubigileak

Zubigileak da Alfonso Zapicoren azken eleberri grafikoaren titulua.  Eduardo Madina PSOEko politikari ohia da, 2002an ETAren atentatu bat jasan zuena.  Jot down kultur aldizkariarentzat Fermin Muguruza elkarrizketatu zuen, eta elkarrizketa haren testigua Zapico ilustratzaile asturiarra izan zen. Madina eta Muguruzak hitz egiten zuten bitartean Zapicok koadernoan apunteak hartu zituen. Orduko elkarrizketaren eduki eta  inguruko gorabeheretan oinarriturik 200 orrialde inguruko komiki bat ondu du asturiarrak.

Zapicok,  estilo bizian elkarrizketaren puntu nagusiak aletzen dizkigu, grafikoki apunte naturalen izaera mantentzen duten marrazkien bitartez. Komikiak ondo islatzen duenez, elkar adeitasunezko  eta errespetuzko giroan garatu zen hizketaldia. Jot Downen agertu zen jatorrizko elkarrizketan pertsonaia bakoitzaren rola gordetzen zen bitartean, elkarrizketatuarena eta elkarrizketatzailearena, Zapicok bere lanean balantzaren orratza orekatu egiten du, komikiaren azalean nabarmentzen den bezala. Neguko erropetan babesturik paseoan agertzen dira lagun biak, aldamenean Zapico dutelarik.   Madina-Muguruza bikoteak protagonismoa partekatuago bat du komikian jatorrizko elkarrizketan baino.

Zapicok narratzailearen lanak hartzen ditu bere gain eta lehen pertsona erabiliz, hegaka doa pertsonaia batetik bestera, gai batetik bestera, bere hausnarketak kontu ezberdinen jostura bihurtzen direlarik. Esango nuke komikiaren gordiar korapiloa, liburuaren epizentroa, Eduardo Madinak pairatu zuen atentatu izugarria izan daitekeela. Atentatua nola gertatu zen zehatz deskribatu ondoren, “Absurduaren tranpa” izeneko hausnarketa-kapitulua eransten dio Zapicok “Ezin zaio logikarik bilatu logikarik ez duenari”… eta bineta-zuloan erortzen da egilea. Logikarik ez duenak ez du logikarik. Ez. Atentatu egilea, edo ustezko atentatu egilea, bost egunez torturapean izateak badu logikarik? Bai? Ez? Ezin jakin. Datua ez da komikiaren inongo atalean aipatzen.

Liburua anekdotaz anekdota doa aurrera. Pierre Frugoli eta Lucien Mattei sikarioek Monbarreko atentatua burutu zutenekoa, adibidez, gertaera Fermin Muguruzak kontaturiko anekdota baten bitartez ilustratzen du Zapicok. Atentatua izan eta gutxira Muguruzaren lagun bat atentatugileen atzetik irten eta bat harrapatu omen zuen… GALen atentatua izan zela argi geratu da, bai, hala ere, GAL zer zen ez da komikiaren inongo atalean aipatzen, eta Yoyesen afera xehetasun guztiekin aurrerago kontatzen dela ikusita, arraro xamar da halako hutsune bat.  Gaur badakigu Monbar hoteleko atentatua beste hotel batean, Donostiako Orlyn diseinatu zutela espainiar estatuko zenbait funtzionarioek. Izen propioak badakizkigu. Badakigu ere GALen atzean alderdi politiko bat izan zela. Ez al da arraroa Zubigileak egilearen zehaztasun falta kasu honetan? Puntu hau ez da datu garrantzitsuegia besterik gabe tinteroan uzteko?

Zorroztasun eta kamustasunaren arteko dantza da Zubigileak.

Hala ere, egileak haitzen artetik bere diskurtsoaren txalupa gidatzeko abilezia badauka eta azkenean aukeratu duen portura eraman du komikia. 200 orri inguruko eleberri grafikoa kalean da: Zubigileak. Zubiaren alde bateko zutabeak inpunitatearen lokatzetan ainguratuak dauden arren, zubia zutik mantentzen dela ematen du.

Gerra Zibila Euskal Herrian

 

gorkai1Munduko beste komikigintzek euren historiarekin egin duten bezala, adibidez Frantziako komikigintzak bere historia hainbat komikietan islatu duen bezalaxe, gureak ere, historiaren zenbait pasarte kontatzeko gaitasuna baduela erakutsi izan du sarri. Gerra Zibila Euskal Herrian izan da komikietan hainbatetan ukitu den gaia. Info7ko irratsaioan azaldu dugun bezala, gerra horretako pasarte ezberdinak (Matxitxakoko bataila, Albertiakoa, Loiola koartelaren hartzea…)   badaukate argitaraturik dagokien komiki-liburua.

“Espainiako Gerra Euskal Herrian” gaia jorratu duten komikiak banan-banan, zerrendatu ditugu sarrera honetan. Badakigu ere, beste proiektu pare bat martxan jartzekotan daudela:

Bata Verkami plataformaren bitartez gauzatu nahi dena. 1937 Los niños de la Guerra. Lotura honetan aurkituko dituzue azalpen zabalagoak. Cesar Llaguno egileak bultzatzen dabilena da bestea. Enkarterriko lurretan gerrak izan zuen garapena azalduko duen komikia.

Banan-banan gaia jorratzen duten komikiak hauek dira:

Euzkadiko guduan / gidoia, Rafael Castellano ; marrazkiak, Juan Carlos Nazabal ; euzkarazko bertsioa, Jon Muñoz]  Orain, 1994gabai

Gorka gudari : 1936 / gidoia eta marrazkia Antonio Hernández Palacios ; [euskarapena, Xabier Mendiguren] Ikusager, 1987gorkagudari.jpg

1936 Euskadi en llamas / Antonio Hernández Palacios ; Ikusager, 1981
Tristísima ceniza : un tebeo de Robert Capa en Bilbao / Mikel Begoña ; Iñaket Norma, 201101200603201_g
Diamanteak, urrea eta ikatza / Unai Iturriaga, Alfonso Zapico Athletic Club Fundazioa, 2015ikatza,urrea
Urbieta kaleko borroka / [J.J. Pi] Potxo Argitalzuloa, 2010urbietakalekoborroka
Berunezko itsasoa : Matxitxakoko guda : 1937 / Mikel Begoña Garaizar ; Ricardo M. Sendra Roque Gure erroak, 2007berunetzko_itsasoa_gure_erroak_2007.jpg
Asylum / Javier de Isusi Astiberri : CEA(R) Euskadi, Euskadiko Errefuxiatuen Laguntzarako Batzordea, 2017Asylum

 

Udaberririk ankerrena / Unai Iturriaga ; Alex Sanvi Durango 1936 Elkartea ;  Elkar 2011UdaberririkAnkerrena-1

Begien indarra : ondoraketa baten kronika / A. Uribarri ; E. Jimenez 
Habe, 1994 begienindarra

 

Gernika, bakearen eta adiskidetzearen alde / Joseba Gómez ; Amaia Ballesteros  Saure, 2015 gernikaballesteros.jpg

La muerte de Guernica / Paul Preston ; José Pablo García Debate, 201751mwiaLE2YL._SX390_BO1,204,203,200_

 

Komiki kuttunenak Arrasatetik

“Komikiaren kalitatea  ezin da zerrenda batera mugatu” azaltzen du Antonio Altarribak Arrasateko Udal Bibliotekaren bultzadaz argitataratu berri den Komiki Gidaren aurkezpenean.  Komiki Gidaren aurkezpena Arrasateko Jokin © Arrasateko bibliotekaZaitegi aretoan egin zuten pasadan astean Altarriba eta Kim egileek . Arrazoia dauka Antoniok, horregatik berak koordinatu duen liburuxka honetara,  adin eta era askotako aditu gonbidatu ditu. Hamar guztira, bakoitzak bere hamar komiki kuttunenak aukera ditzan. Horrela, zerrenda mugatu bat baino, emaitza 100 titulu inguruko proposamen ireki eta zabala dugu, hori baita Komiki Gida.komikigida

Entsegu interesgarri honetara hurbildu diren gonbidatuak hauek izan dira : Borja CrespoJ.M. Díaz de Guereñu, Mauro Entrialgo, Igor Leturia, Lola Lorente, Joaquín Reyes, Laura Pérez-Vernetti, Fernando Tarancón, Zaldieroa eta Alfonso Zapico. Aukeratutakoen tbo rankingean zerrenda-buru Maus bezalako “klasikoak” ditugu, horren ezagunak ez diren beste titulu batzuen parean (Maakies adibidez…). Komiki berri eta komiki zahar… denetarik.  Zaharren artean adibidez, aurrez-aurre, urte berean (1929an) sortutako bi pertsonai, Tintin, kazetari txukuna, politikoki zuzena (edo geroago  ikusi den bezala ez horren zuzena)… eta Mauro Entrialgok aukeratu

popeye02lotoazuleta ederto definitu duen Popeye,  bere familia traketsarekin. Horra hor XX. mende hasieratik datozen komiki tradizio antagoniko bi: Tintinismoa versus Popeyismoa. Irudi garbiaren joera versus marrazki “itsusiaren” eredua.

Euskarazko lanei dagokienez… gehiegirik ezin dugu esan, ia agertzen ez direlako, egia esan,  alde batetik ezaguna dugulako euskal komikigintzaren ahulezia, bai, baina baita aukeratutako aditu gehienek xabinaitorgaztelerazko komiki merkatua dutelako erreferente nagusitzat. Salbuespenak salbuespen hor ditugu Gartxot edo Pololoak bere ondo merezitako lekua  betetzen.

(Hutsunearen aitzakia erabilita, Komikeritik, eta inork eskatu barik, zerrendetako goikoolariaga2 postuetarako euskal titulu bat proposatzeko ausardia izango dugu… hemen doa: Ereinek 1985. urtean argitaratu zuen Antton Olariagaren “Hamaseigarrenean aidanez”, gaur horren modan dagoen Eleberri Grafikoaren euskal aurrekari bikaina).

Komikigintzaren ikuspegi orokorrago baten alde  Komiki Gida pauso polita da, aurretik euskal liburutegietatik egindako beste lan batzuekin osatu daitekeena (adibidez Donostiako liburutegiek 10komik argitaratu zuten 2011 urtean edo Arrasatetik ere  iaz osatu zutena: “Komikia eta Zinema”). Beraz, artikulua bukatu behar dugu, derrigorrez, euskal liburutegietara begira. Arrasateko biblioteka aldera, komikizaletasuna hedatzeko egiten duten lana goraipatu eta eskertzeko.  Eskerrik asko zuei!

Urtetik urtera indartuz doan azoka: Getxoko Komiki Azoka

Azaroan 23tik 25era zabalik izango da Getxoko Komiki Azokaren XI. edizioa. Aurtengo programazioan erreparatuz puntako komikigileak ez direla faltatuko konturatu gara. Eddie Campbell eskoziarra, adibidez, bere azken lanaren gaztelerazko edizioa aurkeztera bertaratuko dena: ” Mi libro sobre el dinero: esa cosa maravillosa y horrible” Astiberri etxeak argitaratu berria. Bertatik pasatuko dira ere iazko eta aurtengo Espainiako Komikiaren Sari Nazionalaren irabazleak: Santiago Valenzuela donostiarra eta Alfonso Zapico. Maxek aurten ereegonaldia errepikatuko du eta Miguel Anxo Prado Norma etxeak argitaratu dion Ardalén lanarekin etorriko da.

Euskal Komigintzari dagokionez aipatzekoa da Luterl taldeak jasoko duen omenaldia. Luterl 1983an sortu zen, Ondarroan, “binetaren mundua jardueren bitartez hedatzeko”. Talde honen lana ez da txakurraren putza izan. Honela azaltzen du Ondarroako hitzak bere herrikideen ibilbidea: “Taldearen lehenengo ekitaldia komiki erakusketa bat izan zen, eta 1984an Globho fanzinaren lehen zenbakia kaleratu zuten. Ondarroako Komiki Jardunaldiak be antolatzen ditu taldeak: 15 alditan, erakusketak, hitzaldiak, aurkezpenak, kontzertuak eta proiekzioak egon dira. Jardunaldien 10. aldian, garaiko Euskal Herriko egile gehienak bildu ziren artista topaketan, «aurrekari bariko» ekimen batean.
Hurrengo argitalpenak kaleratu dituzte Luterlekoek: Globho fanzina (13 zenbaki), Globhito buletina (19 zenbaki), Globhorma aldizkari murala (20 zenbaki), Globoshonda sorta Ondarroako artisten bilduma (3 zenbaki), bai eta Roberto Garayren Kapitan Kaoporrex eta Josu Garalderen Itxasoko deabruak komikiak”.