2015eko lehen euskal komikia

Oker ez bagaude, joan den ekainean argitaratu da aurtengo lehen euskal komikia, gazteleratik egin den itzulpen bat dugu, Miguel Gallardoren “Mariak 20 urte ditu”. Astiberrik liburu honen lehen partea orain zortzi bat urte argitaratu zuen. “María y yo” nobela grafikoan bere alabarekin zuen harremana kontatzen zigun. Maria autista da eta bere amarekin Kanarietan bizi da. Miguel bertara zihoan uda garaian, beragaz hilabete batzuk pasatzera eta hau  da liburuaren oinarria. Liburuak arrakasta itzela lortu zuen. Hainbat hizkuntzetara itzulia, saritua, dokumental bat ere egin zen.

Euskarazko itzulpena iaz ailegatu zen, hau da, gazteleraz mariak20urtedituargitaratu ostean hainbat urte beluago, eta holakoetan gertatzen denez, komikizale gehienak aurretik gaztelerazko edizioa irakurria genuen euskarazkoa heldu zenerako. Berdin gertatu zitzaigun Paco Rocaren “Zimurrak“liburuarekin.  Oraingoan aldiz, Maria Gallardoren bizitza kontatzen duen bigarren liburua (ia) era berean argitaratua izan da euskaraz eta gazteleraz. “Mariak 20 urte ditu“. Euskal irakurleok ez dugu behintzat Mariaren gaztaroa bere zahartzaroan ezagutuko.

2014: megaproiektuetatik mikroproiektuetara

Opariak, saskiak eta balantzeak egiteko garaiak dira. Eta zer berri gure aurtengo komiki otzaran?

Ba post honetan alde batetik gure arreta plazaratutako lanen tamainuan jarriko dugu, euskal komikigintzaren ekosistema bizirik mantentzeko behar-beharrezkoa den handi-txikiaren arteko lehian.

banner-black-handiaBaztangaEroa4zbkia_0000

Kopuruari dagokionez esan behar da ez dela besteetan bezain urria etorri uzta, ez, guztira paperean hamaika lan argitaratu baitira (Igor Leturiaren blogean banan-banan aipatzen dira guztiak). Digitalean berriz, isbn datu baseari kasu eginez 30 dira argitaratutakoak, bat izan ezik Sauré etxearen eskutik guztiak . Hala ere, ez gaitezen gehiegi poztu,  gehienak (guztiak ez badira) aurreko urteetan paperean plazaratutako lanak dira eta ez  aurten propio sortutako lanak, hau da, paperetik digitalera aurten pasatu diran lanak . Beraz, iaz aipatu genuen bezala, Sauré etxeak formatu digitalaren aldekoapustuarekin aurrera darrai.

Duda barik Black is beltza izan da aurten gurean itzelezko danbatekoa  eman duen komikia. Harkaitz Canoren gidoiarekin eta Jorge Aldereteren irudiekin osatu da arte disziplina anitzak lotzen dituen Fermin Muguruzaren megaproiektua. Komikia argitaratu duen Bang etxeko Manu Vidal editorearekin harremanetan jarri ginen azaroan eta frantsezez, euskaraz eta gaztelerazko lehen edizioak agortuak zirela ordurako azaldu zigun (hizkuntza horietaz aparte, katalaneraz ere argitaratua zela komikia kontatu zigun eta, hau gure ustea da,  salmenta horren onak direnez beste hizkuntza batzuetan ere laster ikusiko dugu).

Otzaran leku berezia izan dute ere Astiberrik argitaratutako hiru lan, horien artean Angulemako sari nagusirako sailkapena lortu duen Isasiren “Baleak ikusi ditut” lana . 2014ean zehar argitaratu diren lan hauen berri aurreko postetan eman genuen. Frantzian Rackham argitaletxeak merkaturatu du Voir des baleines tituluarekin.

Ikastolen Elkarteak sustatzen duen Xabiroiko lagunek ez dute hutsik egin aurtengoan ere eta euskal komikigintzari gutxienezko egonkortasun bat eman diote Haur besoetakoa albuma argitaratuz. Eta honekin badira zazpi! Bestalde, ‘Xabiroi’ aldizkariak jakitera eman du datorren urtetik aurrera lau ale plazaratuko dituela urtean, orain arte baino ale bat gehiago. Denda gehiagotan jarriko dute salgai eta edonor izan ahalko da harpidedun. Oraindik ez bazara harpidetu, hementxe duzu aukera , urtean 12 euroren truke etxean 4 aldizkari izatea sekulako mauka da.

…baina euskal komikigintzak horren beharrezkoak dituen “Black is beltza” bezalako megaproiektu indartsuen ondoan, sortzen dira lantzean ere autoedizioaren bidetik doazen proiektu pertsonal txikiagoak. BaztangaEroa4zbkia_0013

Adibidez, hor dago HamarHatzHandik sortzen duen “Baztanga Eroa”, txikia baina artistikoki hain interesgarria den mini fanzinea . Azken zenbakia, laugarrena, heldu berri zaigu eskuetara eta egileak azaltzen digunez, korrika eta presaka prestatua izan zen “Parrapean Komiki Egunetan egon zedin”.

Laugarren zenbakia irakurri nahi duenak bere blogera jo beharko du, edo berarekin, postaz, zuzenean harremanetan jarri. Hemen daukazue: hamartatzhandi@yahoo.com

Astiberriren hirugarrena… “Maria eta biok”

Jakin berri dugu Astiberrik abendurako “Maria eta biok” Miguel Gallardoren lan ezaguna  kaleratuko duela. Aurten kaleratzen duten hirugarren lana izango da. Hau, euskal komikigintzaren panorama elkorran gauza pozgarria eta era berean nahiko bitxia da.

Indar handiko bi lan argitaratuz iaz Txalaparta  ibili zen beste guztien gainetik . Besteak beste, aurtengo Euskadiko Ilustrazio sariduna euren eskuetatik irten zen, Habiak).

Esan dezakegu huts egiteko beldur barik, aurtengoan aldiz, hirugarren komikia kaleratuz, euskal komikien rankinean lehena Astiberri  izango dugula. Abenduaren bosterako izango da Gallardoren “Maria eta biok” dendetan.  Euskal komikigintzak gutxitan, gero ta gutxiagotan, pasatzen duen langa gainditu dute.

Poztazunez baina zalantzaren bat eta erdi

Udaberrian “Baleak ikusi ditut” agertu zen. Ondo promozionatu eta mariaetabiokmerkaturatu zen Isusiren lana, hala ere, irailean Paco Rocaren “Zimurrak”, inolako aurkezpen ofizialik eta promoziorik gabe, ia sorpresaz plazaratu zuten. Abenduaren 5ean agertuko den “Maria eta biok” lana era berdinean joango dela deritzogu, justu Getxoko Komiki Azoka igaro ostean kaleratzeak ere… harridura pixka bat sortzen du.  Euskaraz gehiegi ez dela salduko jakin arren , Paco Roca edo Miguel Gallardoren lanen jendarteratzeak alde guztietatik esfortsu eta ilusio handiagorik ez luke beharko?

Beraz, alde batetik poztasun itzela, halako lan bikaina gure hizkuntzan irakurtzeko aukera izango dugulako. Oraingoan ere, Bego Montorioren arduran joan da itzulpena, beraz alde horretatik kalitatearen labela itsatsita darama liburuak .

Bestalde, eta hau da kolkoan daroagun beste zalantza erdia… argitalpen politika ona ote da  hegoaldeko komiki irakurle gehienok gazteleraz irakurriak ditugun liburuak argitaratzea? Bai? Ez? Zein da zure iritzia?

Paco Rocaren “Zimurrak” euskaraz

Astiberri argitaletxekoek iragarri berri dutenez, Paco Rocaren “Rides” (Delcourt, 2007),  euskaraz argitaratuko dute irailaren 19an. “Zimurrak” aurtengo euskal komikigintzari behar-beharrezkoa den astindua emango dio. Hortaz, hau da 2014ean Astiberrik euskaraz argitaratu duen  bigarren liburua (lehenengoa “Baleak ikusi ditut” izan zen).

Sari ugari jaso ditu komikiak: 2008an, Lucca-ko Jaialdian istorio luzeRG1cubierta.indd onenaren Gran Guinigi saria, Espainiako Kultura Ministerioak sustatzen duen Komikiaren Sari Nazionala, Bartzelonako Nazioarteko Komiki Azokaren obra onenaren eta gidoi onenaren sari nagusiak eta Tenerifeko Diario de Avisosek ematen duen komiki espainiar hoberenarena. Kritikaren oniritzia ezezik, irakurleena ere eskuratu du, dagoeneko 58.000 ale saldu baititu Astiberriren edizioak (Delcourten edizioaren salmenta kopuruaren datuak ez ditugu ikusi baina handiagoak izango direla suposatzen dugu) .

Zahartzaroari buruz hausnartzen du Rocak istorioan.
Emilio
protagonista, alzheimer gaitzaren lehen zantzuak dituela, zahar etxe batera eramango dute senideek eta, bertako bakardadea ezagutzen joango den adiskideekin tartekatuz joango da, gaitzak gero eta nabarmenago astintzen duen bitartean.

 

 

Baleak, balak eta (euskal) bolak

Patxi Zubizarretaren ustez Euskal Herriko historiaren azken lau hamarkadetako ikuspegi zabala eskainiko digu  “Baleak ikusi ditut” komikiak, Javier de Isusi bilbotarrak sinatzen duen azken lana.

Honela aurkezten digute, bere atarian, argumentoaren ildoa Astiberri argitaletxekoek: “Proventzako kartzela baleakikusiditutbatean ezagutuko dute elkar Josuk eta Emmanuelek; bata etakide ohia da, bestea berriz, GALeko kide ohia…” .  Arreta handiz irakurriko dugu Isusiren lana, noski, eta gure komentarioa ere, segidan hemen eskegiko dugu.  Duda barik, aurten  euskaraz argitaratu diren komikien artean leku berezia izango duen titulua izango da hau.

Javier de Isusi, Bilbon jaio zen 1972. urtean eta © Astiberrigaur  Extremadura aldean bizi dela uste dugu. Batez ere “Los viajes de Juan sin tierra” tetralogiagatik dugu ezaguna. Isusi Hego Amerikan barrena ibili zen urtebetez, eta bidai horretako materialak erabili zituen Juan Sin Tierra saileko liburuak aberasteko. Saila 2010. urtean bukatutzat emanez Luciano Sarasino gidoilariarekin Ometepe kaleratu zuen 2012. urtean.

Argazkia ©  Astiberri

Baina ez komikirik txarrena

Munduko komiki-haize freskoari leiho bat zabaldu dio Txalaparta argitaletxeak azken orduko sorpresa atsegin batekin. Zer eta J. C. Fernandesen Munduko bandarik txarrena euskaraz argitaratua, nazio arteko komiki adituen aldetik makina bat laudorio jaso dituen lana (merezitakoak gure iritziz). Bego Montoriok euskaratua, Harkaitz Canoren hitzaurrearekin.

Munduko bandarik txarrenak jostundegi bateko sotoan entseguak egiten ditu , eta orkestra horretako kideen © Txalapartagorabehera kaotiko eta kafkianoak  dira José Carlos Fernandes portugaldarrak  188 orrialdeko zabaleran kontatzen dituena. Suposatzen dugu ale honek serie modura planteatutako historiaren lehenengo hiru liburukiak biltzen dituela, Astiberrik gazteleraz argitaratutako orri-kopuru berarekin baitator. Portugalen ordea, (eta baita Frantzian ere), Munduko bandarik txarrena sei istorio edo liburuki ezberdinez osaturik dago.

Euskal komiki merkatuaren mugak ezagunak ditugu eta ikuspuntu horretatik Txalapartak

© Kuentro 2

euskarazko eta kalitatezko  komikigintzaren alde egin duen urratsa ausarta da. Baina Munduko Bandarik txarrena komiki eder bat izateaz gain, lan literario onenaren ezaugarri guztiak ditu.  Borges, Kafka, Pessoa aipatzen dute kritikari batzuek, hitzaurrean Nabokov aipatzen den bezala. Edo gaur eguneko terminologia erabiliz, eleberri grafikoaren esparruan koka  dezakegun lana da “A pior banda do mundo”. Azken finean literatura bai, ez , eleberri grafikoa izan ala ez izan, ziurtatu dezakegun gauza bakarra zera da: Munduko bandarik txarrena arte lan fina dela, hori seguru.