2010-20: Haur eta gazteen komikigintzarako ere, hamarkada oparoa

Zorionez gure komikigintzaren gaurko panoraman adin guztietarako egokiak diren gero eta komiki gehiago aurkitzen ditugu; baita ume eta gazteentzat ere. Artikulu honetan 2010-2020 urteen arteko gazte eta umeentzat komikiak aztertzen ditugu.  

Irakurle beteranoenek gogoratuko duzue aspaldian komikiak, tebeoak, haurrentzako produktutzat jotzen zirela. Tebeoa, Hego Euskal Herrian zabaldu zen izendapena da, komiki-aldizkaritxo xume eta merke bat izendatzeko erabiltzen zena, gure haurtzaroan edozein herriko kioskoan ogerleko baten truke eros zitekeena. Egungo tebeoaren oinordekoak Xabiroi eta Irria aldizkariak bihurtu dira. Baina orduko argitalpenen aldean kalitate askoz handiagoarekin inprimatzen dira gaurkoak; eta orduan baino askoz gehiago zaintzen da egileen autoretza. Gainera, Xabiroi aldizkariaren kasuan, aldizkaria album formako lan luzeagoak publikatzeko plataforma ere izan daiteke (hauxe izan zen bere garaian Tintin, Spirou, Pilote eta beste aldizkari franko-belgikarrak komikiak kaleratzeko estrategia) .

Irria, 2 eta 8 urte bitarteko haurrei zuzenduriko hilabetekaria
Tebeoetatik eleberri grafikoetara

Euskaraz, Pan-pin, eta ondoren, Kili-kili eta Ipurbeltz tebeoek izan zuten berebiziko garrantzia. Baina 90eko hamarkadaren ondotik, ohiko komikigintzaren gainbehera heldu zen. 90. hamarkadaren bukaeran nazioarte mailan irakurle helduarentzat  sortutako produktu “serioa” bihurtu zen komikia, nobela grafikoaren izenpean; komikigintza berriaren olatua atzerapenarekin Euskal Herrira ere heldu zen. Ordurako komikigintzak erabat galdua zuen irakurlego gaztearen estimua; ume eta nerabeak askoz interesatuago baitzeuden  bideojokoetan, kontsoletan eta antzeko produktuetan.  

Arian-arian , haur-gazteentzako komikiek medioaren etorkizunerako hain garrantzitsua den espazioa berreskuratzen ari dira, 2015 urtetik aurrera, batez ere.  Banan-banan, eta alfabetikoki ordenaturik, beherago aurkezten ditugu berpizte horren “errudunak” nortzuk izan diren.

Bilboko argitaletxeak baditu lehen irakurleentzat oso egokiak diren komikiak. Azpimarratzekoa da Waluk seriea. Waluk, klima aldaketara egokitzen ikasi duen hartz polarra da. Istorio samurrak dira Emilio Ruizek sortu dituenak, eta  Ana Mirallesek, akuarela teknika trebea ezin baino hobea erabiliz, irudi zoragarrietan moldatu dituenak. Hiru ale argitaratu dira dagoeneko. 

Waluk, klima aldaketaren arazoa umeei hurbiltzen dien hartz polarra

Aurten gainera, Astiberrik Txikiberri izeneko bilduma jarri du martxan. Etxeko txikientzat aproposak diren komikiak, katalanetik, galizieratik eta frantsesetik itzultzeari ekin dio, eta ondorengo komiki-serie ezberdinen lehen zenbakiak argitaratu dituzte: Biga 1. Benetan identifikatu gabeko animalia, Uxio eta Claude eta Morino 1. Madarikazioa.

Astiberri argitaletxearen aurtengo haur-komiki nobedadeak

Bartzelonako argitaletxeak  Super Patata izeneko seriea argitaratzeari ekin zion duela bi urte, eta dagoeneko serieak hamar titulu argitaratu ditu. Zein baino zein dibertigarriagoak dira Super Patataren abenturak. Lehen irakurleentzat guztiz gomendagarria da seriea, irakurtzeko erraza baita, eta komikiaren egileak, Artur Laperlak, trebeki erabiltzen dakielako marra-arineko irudiak, gainezka egiten dion irudimenak sortarazten diona islatzeko. Serie osoa gure artean aparteko arrakasta izaten ari da. 

         Super Patata, Super Arrakastatsua, hile honen bukaeran 10. alearekin borobilduko dute seriea

 

Euskal egunkaria gure egungo komikigintzaren hiru izar handiren babeslekua da: Antton Olariaga; Patxi Huarte, Zaldieroa ; eta Iñaki Martiarena Otxotorena, Mattin. Lehenengo biek tira komikoaren formatua lantzen dute egunero, Zakilixut eta De Rerum Natura izeneko komiki-sail beteranoetan. Hirugarrenak, Mattinek, Belardo pertsonaiaren istorioak marrazten ditu larunbatero Mantangorri gehigarrian, lehenago Euskaldunon Egunkarian agertu zen (Espainiako “justiziak” komunikabidea itxiarazi zuen arte). Belar-meta bat Belardo izanik, Berriak liburu batean”enfardatu” du: Belardo, ba al zatoz?

Irudi honek alt atributua hutsik dauka; bere fitxategi izena belardo.jpg da
Belardo, Mantangorriko orrietatik, liburu batean bizitzera pasatu den belar-meta.

Urnietako argitaletxeak haurtzaroaren eta nerabezaroaren arteko adin-tarterako interesgarriak diran hainbat izenburu kaleratu ditu dagoeneko; gehienak Frantzian izandako arrakastaren bermearekin euskarara ekarriak izan dira; eta ez da dudarik, gazteentzat erakargarriak abenturazko edo amodiozko kontakizunak izaten direla gehienetan. Halakoak dira Harald eta Ignir-en altxorra , Isaline: sukaldaritzako sorginkeria, Isaline: Sorginkeri izoztua, Inoiz ez … azken titulu hau, adibidez, Bruno Duhamel komikigilearena dugu. Herriko politikariei, eta baita naturen indarrei, aurre egiteko gai den amama zahar eta itsuaren parabola interesgarria. Urtea bukatzeko, Brunoren azken lana kaleratu du argitaletxeak: #Kontaktuberria.

Baina ezinbesteko liburua, gure ustez, Elefantearen tristura da. Barru-barrura iristen den istorioa, batzuetan gazia, besteetan gozoa, momentu oro sentikorra edo lazgarria; baina, era berean, mezu itxaropentsu eta baikor bat usten digun kontakizuna ere bada. Alderdi grafikotik azterturik, Nina Jacqmin, belgikar marrazkilari gaztearen lana bikaina da. Ikatz-teknika erabiliz, eta koloreei dagokienez, urdinera eta gorrira mugatuz, goibeltasun giro batean biltzen du istorioa. Gure ustez, hamarkadako izenbururik aipagarrienetako bat hauxe da.

Elefantearen tristura, Nicolas Antona eta Nina Jacqminen lan zoragarria

Derrigorrez aipatu behar dugu Ipurbeltzen garaietako Miguel Berzosa donostiarraren Mintxo pertsonaia, Harriet argitaletxeak berreskuratu duena. Gaurko umeen artean orduan bezain arrakastatsua izaten segitzen duen umorez betetako liburua. Bruguera etxearen ikutua dute Berzosaren istorioak, baina Mintxoren patua ez da, Bruguera pertsonaien kasuan bezala, aldez aurretik erabakita izaten. Mintxo herrikoia, kuxkuxero eta atsegina dugu, gauzak ondo ateratzen zaizkio batzuetan, beste batzuetan, ordea, ez hainbeste.

Eta aipatu behar da, nola ez, euskal zientzia-fikzioaren generoaren ikur handienetako bat dena, gaurkotu ondoren, berriz ere plazaratua izan zena 2016an, Jon eta Mirka. Komikia nerabezaroaren aurreko irakurleei zuzenduta dagoen arren, duen kalitateagatik edozein adinetako irakurleek gozatzeko modukoa da. Harrieten gidoiaren fantasia, Daniel Redondoren marrazki fina eta zehatzarekin bikain uztartzen dira; seguruenik marrazkilari donostiarraren lan aipagarrienetako bat hauxe da.

Harriet argitaletxearen katalogo anitza da, baina nerabeei eta gazteei zuzendutako irakurketak dira nagusi.

Jordi Bayarri egile valentziarra zientzialari ezberdinen bizitzak komikiratzeari ekin zion duela urte batzuk, 2012an zehazki, Galileo Galileiren bizitza komikira eraman zuenean. Euskaraz 2015ean kaleratu zen IkasElkaren eskutik, eta ordurik hona, badira beste sei liburu ondorengo urteetan argitaratuak izan direnak. Galileoren ostean Newton etorri zen, gero Marie Curie, Darwin, Aristoteles eta azkenik, Hipatia.  Jordi Bayarriren estiloa arina eta umoretsua izan arren, umeen irakurketarako egokia, ez da horregatik historia eta zientziaren zehaztasunetik urruntzen.

Jordi Bayarri, zientzialarien biografietan espezializatu den autorea

(Luterl taldea)

Euskoman: Izan ala ez izan,  komikia 2014ean kaleratu zuen Ondarruko Luterl taldeak. Ioni Artetxe da gidoiaren arduraduna eta Kaiet Bengoetxea marrazkia eta kolorearena, bere aldetik. Superman heroi antiheroikoaren binetak jatorriz Mantangorrin, Berriako gehiagarrian, argitaratu ziren.

(Turko comics)

Buyan komikia euskaraz argitaratzeko, komikiaren egileek Turko Comics izeneko zigilua sortu zuten, eta horrela, 2019an Buyan komikiaren euskarazko edizioa kaleratu zuten.  Aritz Truebak irudietara eraman zuen Martin eta Xabier Etxeberria anaiek idatzitako gidoia. Hirurok komiki sendo eta borobil bat osatu dute, abenturaz eta emozioz josirikoa. Fantasia, mitoak eta historia dira Buyan eraikitzeko erabilitako osagai nagusiak; eta noski, eraikinaren porlana Aritzen marra garbiko estilo bizi eta dotorea izan da.


Buyan, kutsu mitologiko duten ezpata-abenturak

  

Pendulu baten erregulartasunarekin, urtero-urtero album eder bat uzten joan zaigu Ikastolen Elkartearen babesa duen Xabiroi aldizkariak. Badira 14 urte aldizkaria sortu zela, eta badira 13 kaleratu dituzten albumak. Behean zerrendaturik amaitzear dagoen hamarkadan plazaratu direnak. Gazte, ikasle zein ikasleen gurasoei interesa lekizkiekeen komikiak dira. Gidoiaren eta marrazkiaren kalitatea duten lanak dira, Xabiroi inguruan Euskal Herriko lehen mailako egileak biltzen baitira. Kaleratu berri den azken-azkena, Asisko eta Joseviskyk osatutako bikote artistikoaren lana dugu, Basolatik berri onik ez .

Arian-arian, komiki ondare garrantzitsu bat sortu du Xabiroik

 

Parrapean… eta hirugarrena

Amaitu ziran ‘Parrapean-Komiki Egunak’.  Euskal Komikigintzan espezializatu den jaialdi honen hirugarren edizioa pasadan urriaren azken astean burutu zen Begoñako eta Santutxuko hainbat lekutan. Erakusketak, omenaldiak, liburu aurkezpenak eta zuzeneko emanaldiak ez ziran falta.

Komiki egunen Laburpen modura ondorengo bideoa argitaratu da

 

Ardatz bi izan ditu aurtengo Parrapean jaialdiak. Bat Antton Olariaga. Ilustratzaile handia Bilbon omendua izan da. Bere komikigintzan egin duen 14716345_10207730715726978_6517010265816760393_nibilbidea errepasatzen duen  Marra eta Hitza erakusketaren antolatu zen Begoñako liburutegia.  Aurtengo Joseph Camino saria berak jaso du ere.

Bigarren ardatza, Kataluniako komikigintza izan zen. Mahai-inguru bat antolatu zen urriaren 28an Santutxuko Udaltegian. Merçe Canela, Cavall Forteko zuzendaria eta  Cristina Losantos eta Oriol Garcia komikigileak, elkarrizketa luzean aritu ziran Xabiroiko zuzendaria den Dani Fanorekin. Ekitaldia zuzentzen Igor Leturia  komiki aditua primeran ibili zen. Ideia eta esperientzia truke emankorra izan zen duda barik.

Bilboko Casal Bilbaoko lagunek, arratsaldea girotu zuten Karmelo plazan egindako Castanyadarekin.

img_20161029_182948

Euskal komiki aurkezpenak ere izan ziran: Harkaitz Cano eta Iñaki Holgadok “Museo bilduma”. Gregorio Muro “Harriet”ek eta Daniel Redondok “Ion eta Mirka” , 80. hamarkadan kaleratutako komikiaren berrargitarapena, orain Harriet edicionesen eskutik kaleratu da. Ion Iñaki Artetxe izan zen liburu honen aurkezle bikaina, eta baita geroago aurkeztu zen liburuarena ere, S.O.S Lusitaniarena. Kasu honetan, Parrapean jaialdira Patrice Ordas, komikiaren gidoigilea,  bretainiatik heldu zen zuzenean Santutxura komikia aurkeztera.

 

‘Wanne – Eickel Martutene’  izeneko erakusketak Marlene Krause eta Irkus Zeberioren lanak Bilbora ekarri zituen. Erakusketa Begoñako liburutegian emandako tailerrarekin osatu zuten:  ‘Danbalahara! Euskal onomatopeiekin lanean’ .  Bidebarrietako liburutegian “Komikiak gerra zibilean” erakusketa antolatu zen.

Urtez-urte indar gehiago hartzen duen euskal komiki merkatua ere Karmelo plazan izan zen.

Komiki Egunak La Nube pubean bukatu ziren. Bertan 4 komikigile aurrez aurre jarri ziren marrazketa dema interesgarrian. Axpi, Josevisky, Oriol Garcia eta Sussana Garcia.

Zuzeneko ekitaldiaren ostean, publikoa gehiagoren zai geratu zen. Baina hori, behar bada, datorren urtean izango da, Parrapean komiki egunen IV edizioan.

 

 

 

 

Globhorma, Ondarroako dazibaoa

Urte hasieran  Ioniñaki Artetxe elkarrizketatu zuen Komikerik. Elkarrizketa hartan Ondarroan urte askotan mantendu zen formato handiko argitalpen mota bat aipatu zen: Globhorma, fanzine murala. Formato handiak (6,43 x 3,34 m) eta leku publiko batean GLOBHORMA 6eskegita egoteak, plazan, jendaurrean, irakurketari zentzu ezberdin bat eransten zion, iritzi ezberdinen eragilea izanik ere. Gaur egun galduz doan irakurketa modalitatea dugu hau, gero eta gehiago irakurketaldiak espazio pribatuera mugatuz doazen heinean, (gauza bera gertatzen da zinema emanaldiekin, adibidez).

GLOBHORMA 1 (orokorra) Globhorma zer zen galdetu eta Luterl taldeko arduradunak zera erantzun zigun:

“Ba alderdi politikoak egiten zuten kartel informatibo moduko bat, “Dazibao”ak, Ondarrun asko funtzionatzen zuten.  Azken finean argitalpen bat zen baina   6’43 X 3’34 metrotakoa. Kulixka taberna ondoan ladriluz itxitako lokal baten horman hasi ginen publikatzen. Lehenengo izan zan ekologia gaia. Gero fintzen joan zen eta beste gaia batzuk heldu ziran.

GLOBHORMA 4 (zatia)Lantzen gendun gure lokalien, gero gertatu zen guk egiten genuen lekuan denda bat zabaldu zutela. Ostia! paretabarik gabe geratu gera! Orduan egoan HB udaletxen, joan ginen arduradunarekin berba egitera eta paret bat egokitu ziguten “expresamente”. Eliza azpian lisotu, orla bat ipini eta han jartzen gendun, gainera nehurri handiagoan. Hori zan Globhorma, guztira 19 zenbaki argitaratu ziran gai desberdinak jorratuz.

Pareta han segidu zuen, baina denborarekin beste batzuk hasi ziran erabiltzen. Beste kartel batzuk jartzen ziran, orduan PNVkoak zeuden udaletxean, moskea egin ziren, pikatu zuten pareta, atara harria eta agur”.

Eta agur. Txinararren tradizio bat Ondarrun bertaratu zeneko garaia bukatu zen, baina gure kontaktuari esker  Globhorma haren testigantza grafikoa post honetan eternalitate eternorako geratuko da.

Amen.GLOBHORMA 7 (zatia)

GLOBHORMA 13 (zatia) (1)GLOBHORMA 7GLOBHORMA 9GLOBHORMA 8GLOBHORMA 10GLOBHORMA 12GLOBHORMA 13 GLOBHORMA 15GLOBHORMA 19

“Globhito” boletinaren zenbaki berria

Ondarroako Luterl taldearen berripapera, Globhito, bere 22. zenbakia kaleratu berri du. Gogoratu dezagun, Globhito, Globho fanzinaren “seme bastardoa” zenIoniñaki Luterl taldeko kide beteranoaren iritziz. Helburua Ondarroako herrian sortzen ziran  komikigintzaren inguruko dinamiken berri ematea.  Komikia eman ta zabaldu!

globhitoHorrela makina bat urtez ibili da Luterl taldea, eta azken Globhitoa irakurriz aurrerantzean ere komiki harrobi zabala Ondarroan ez dela faltako suposatzen dugu. Kaiet Bengoetxeak zuzendutako komiki tailerretan berrehun ikasletik gora pasatu dira. 2001ean hasi zen Zaldupe eta institutuan, eta 2002an Zubi Zaharrean. Ordutik hona horretan darrai. Ondarroako gazteen artean, azaltzen du Kaietek,  ez da komikizaletasunik falta “gaur Manga eramaten da asko. Gainera neskek Manga komikiak asko irakurtzen dituzte, eta bertako pertsonaien istorioak eta jarraitzen dituzte. Eta mutilek Manga ere, baina gero bakoitzek bere gustoko beste komikiak ere irakurtzen dituzte, batzuk Mortadelo edo beste batzuk igual… Gore… bakoitzak adar batetik jotzen du” .

Marraztuz, irakurriz, gozatuz, azken finean, Komiki Kultura  bizi-bizirik  dagoen artea da kostaldeko herri jator honetan.

Komikeri elkarrizketen bidetik: Ondarrutik Luterl taldea

Bai. Gure buruari 2013rako helmuga bat jarri genion: euskal komikigintzaren historian arakatuko dituen elkarrizketak eta ikerketak publikatzen joatea gure blogean.

© Ondarroako Hitza

Eta holan egin dugu lehenengoz,  Ion Iñaki Artetxerengana hurbildu garenean. Ioni, hiru hamarkada komikigintzaren inguruan bizi izan den ondarrutarra. Oraindik ere horrela segitzen du, eta segitzeko asmoa du gainera! Hemen gure elkarrizketa: Luterl taldea 30 urtez komiki sareak josten Ondarruko portutik.    (argazkia:                                              Ondarroako hitza)