Udazken-negurako Habiak (II): Mikel Soto editorearen ikuspegia

Maite Gurrutxagaren “Habiak” lanaren argitalpenaren harira eta aurreko postarekin lotuta bigarren bat zabaltzen dugu. Ez ditugu  hemen berriro errepikatu  komiki horren inguruko laudorioak. Ez da beharrezkoa. Oraingoan ikuspegia aldatu eta Txalapartak 2013an argitaratu dituen komikien garrantzia euskal komikigintzaren produkzioan kokatu eta aztertu nahi dugu.  Horretarako Mikel Soto Txalapartako editorearekin harremanetan jarri gara.

2013a amaitzera eta aurtengo euskal komiki produkzioaren balantzea egin beharko dugu laster. Azken orduko zorioneko sorpresarik ez badago, kopurua aurten ere ez da dozena erditik gora ibiliko eta erraza izaten da holakoetan banan-banan titulu guztiak aipatzea (eta era berean honek bidea ematen du posta irakurtzen dutenen artean zuzenketak egiteko).
Ba hemen doa azaroaren 15erarte aurten euskaraz argitaratu diren tituluak:
Munduko bandarik txarrena / Jose Carlos Fernandes
Zebra efektua / gidoia, Harkaitz Cano ; irudiak, Iñaki G. Holgado
De rerum natura 5 : 2011-2013 / Zaldieroa
Preso nago 2 / Mikel Orbegozo
Habiak / Maite Gurrutxaga
Saba eta landare magikoa / Yann Dégruel
Katu hegoduna / Yurre Ugarte eta Joseba Larratxe, (formato digitalean).
Aurreko urteekin konparaketa eginez, momentuz  iaz baino bi komiki gehiagorekin amaitzera goaz urtea.
Baina bai kuantitatiboki eta bai kualitatiboki azpimarratzekoa da Txalapartak komiki esparruan egin duen ekarpena interesgarriagatik. Kuantitatiboki euskaraz komiki bi urte berean argitaratzeak gure komikigintza urriaren bapateko sendotze bat dakarrelako eta kualitatiboki, argitaratu diren liburuen ezaugarrien ikuspegitik. Komikiak argitaratzea ez da kontu merkea  eta are gehiago irakurle masa kritikorik ez dagoen tokietan. Ederto dago umeentzat 30 orrialde inguruko ipuinak argitaratzea, baina  kolorezko ehundaka orrialde dituen komiki bat argitaratzen duen editoreak badaki ur handitan sartzen dela . Baina hain zuzen ere halakoak dira euskarazko komikigintzak behar dituenak, ur handiko nabigatzaile porrokatuak.
Eta buelta gehiago barik, Txalaparta argitaletxeko editorea den Mikel Sotori  luzatu diogu galdera:
Komikiak argitaratzea garestia eta gurean horren merkatu eskaseko generoa izanik, zelan hartu du Txalapartak komikiak argitaratzeko erabakia? (Komikizaleok bihotzez eskertzen dugun erabakia izanik) 
Mikel Soto: Komikien esparrua euskal edizio munduan beti labainkor xamarra izan dela esango nuke.Hainbeste gauzekin bezala, 70.©  hamarkadaren amaieran eta 80.aren hasieran ahalegin politak  egin ziren… Gabriel Aresti bera ez zuen ba Asterix itzuli! Badakizu, garai haietan erabaki zen denetarik egon behar zela euskaraz: musika, teatroa, zinema, literatura, komikia… eta tamainako ahalegina egin zen. Baina, orduan soilik irakurle gisa disfrutatzen nituen arren, sentsazioa dut euskal kultura-industriaren harremana komikiekin beti nahiko defizitarioa izan dela. Desagertu zen Ipurbeltz, Habekomik… Eta berriak agertu diren arren (aupa Xabiroi!), horrelako proiektuek buru gainean Damoklesen ezpata izan dutelako sentsazioa izan dut nik. 

Hala ere, nire ustez garaiko intuizioa, nahia edo dena delakoa zuzena zen. Euskal literaturaren edo kulturaren homologazioaren bila abiatzeak ekarriIMG_20131115_095257 zituen hainbat ispilatze albo batera utzita, nire ustez gutxi-asko denetarik egon behar du euskaraz. Gainera, aizu, puntako irudigileak dauzkagu (egunetik egunera argiago dago) hemen eta… denek erdaraz argitaratzen amaituko dute? Eta euskal irakurleak erdaretan irakurtzen?

Esan izan dut, editore gisa, nire eginbeharretako bat nik neuk irakurri nahiko nituzkeen liburuak argitaratzea dela. Eta, zalantzarik gabe, nik komikiak gure hizkuntzan irakurri nahiko nituzke.  Euskaraz liburu IMG_20131111_152256horiek egon ezean niri ez dagokit kexatzea -hori irakurleen eta sortzaileen lana da-, editorea naiz eta nire lana proiektu horiek artistikoki gauzatzeaz gain, ekonomikoki bideragarri egitea da. Momentuz denetariko esperientziak izan ditugu, baina pentsatu nahi dut badagoela gogoa eta badagoela merkatua horrelakoak argitaratzeko (esan dudan bezala, talentua soberan baitago).

Euskarazko komikiak argitaratzea inportantea dela uste dut. Haur eta helduentzako baita euskal sortzaileentzako ere. Bestela, euskal irakurleek zein sortzaileek erdaretara joko dute eta, hori, luzera begira, euskal literaturaren eta kulturaren kalterako izango dela uste dut.

 Mikel Sotoren argazkia © Sautrela (www.sautrela.com)
 
Advertisements

Udazken-negurako Habiak (I)

Txalaparta argitaletxeak euskal komikigintzaren itsaso barean aurtengo bigarren zartakoa eman du. Itsasoa iadanik ez da horren barea.   Tafallako argitaletxeak kalitatezko komiki bi argitaratuz bi uhin eder sortu ditu.

Nazioarteko komikigintzarik onenagaz zabaldu zuen Txalaparta argitaletxeak 2013. urtea Jose Carlos Fernandesen “Munduko bandarik txarrena” argitaratuz, eta urtea  berto-bertokoa den eleberri grafiko batekin itxi du. Bertokoa baina  “nazioarte maila” horretako lurrin freskoena daroan kontakizuna da Habiak. Bai, hala uste dugu, estiloaren aldetik, Manuele Fior, Camille Jourdy… tankerako egileak dakarkigu gogora Habiak eleberri grafikoak, hau da, Europako komikigintza berrienaren zantzuak sumatzen ditugu  bere baitan. 

habiak

Aurrera jarraitu aurretik,  liburuaren inguruko ezaugarri fisiko batzuk aipatu behar ditugu ere. Mamia interesgarria bada, kanpoko itxura ezta gutxiago. Habiak liburu ederra da. Kolorez hornitua, ederto diseinatua eta maketatua,  130 orrialde eta azal gogorreko liburu galanta dugu emaitza. Edizioa, alde guztietatik, oso zaindua izan da.

img065Lan hau definitzeko “Eleberri grafikoa”, denetarako balio den termino higatua baino, beste bat asmatu eta  erabiliko dugu hemen: “Poesia grafikoa”, komikigintzatik haratago poesiatik hurbilago kokatu dezakegulako “Habiak” bezalako komiki  barnekoi eta sentikorra. Maite Gurrutxagak ilustratu duen lan honen jatorria ezagutzeko, baina, beste genero literario batera jo behar dugu, antzerkigintzara. Dejabu panpin laborategiak, sortutako  antzezlan bateanpi oinarritu baita “Habiak”. Antzerki taldekoak Maite Gurrutxagarekin harremanetan jarri ziran eta antzeslana komikia bihurtzea proposatu zieten, “gure harridurarako baietz esan zuen” eta Maitek gidoia bere erara moldatu izan du. Beraz antzerkia, eleberria zein poesia, genero literario ezberdinak, Txirritak esango lukeen moduan, “iturri asko nahasten ditu” gaurko komikigintzak. 

 Negu-udazkeneko koloreekin jantzita dator “Habiak”. Hiriko paisaian nabaria da hotza eta hezetasuna.   Giro honetan istorio pertsonal bi harilkatzen ditu narrazioak. Kulturaz eta adinez urrun dauden pertsonai biren istorioak, Abiadura Handiko Trenak deserrotu duen Larraundiko Simon zaharra eta Bosniatik heldu berri den Selma erizain gaztearen arteko harremana. 

Baina hain leuna, hain malenkoniatsu dirudien nobela honen azpitik dabilen kritika ez da batere leuna. Komikiaren lehenengo biñetek adibidez, AHTren lanak direla eta, aurrerapenaren izenean egin diran lur desjabetze baten ondorio lazgarriak irudiz irudi deskribatzen dituzte. Lurrean sustraiak dituen baserria landare baten antzera zuztarretik atera eta airean doa kaletarra bihurtu duten baserritarraren lorontzira.  Poetikoa eta mingarria era berean.

Lurrarekiko lotura eta ardura gure literatura grafikoren historian behin baino gehiagotan agertu den gaia dugu, gogora datorkigu adibide moduan Antton Olariaga eta Lurdes Iriondoren “Asto baten malurak”  ipuin zoragarria.

Orduan bezala,  Maite Gurrutxagak bere erara egokitu du Dejabuk emandako lehen gidoia eta bete betean asmatu duela uste dugu.

Maite Gurrutxagarekin berbetan…

© Txalaparta
 
 
Maite Gurrutxaga (eskuinean), Dejabuko taldekideekin
 

Komikeri. Proiektu luzea izan da Habiak. Ilustraziogintza baino esfortzu handiago behar duen generoa da komikigintza. Zelakoa izan da zure esperientzia (lanaren aldetik)

Maitek. Ez dakit ilustraziogintzak baino esfortzu handiagoa eskatzen duen komikigintzak, ez dut uste hori derrigorrez horrela denik, baina kasu honetan egia da esfortzu handia izan dela, bi urtekoa gutxi gorabehera denboran, eta kontatu ezin ahala buruhaustetan.

Habiak-ek, Nidos erderaz, Dejabu panpin laborategiaren “Gizona ez da txoria” antzerkilana du habiapuntu. Antzerki gidoi hau komikira pasatzea izan da zailtasun handienetako bat komikia sortzeko garaian; story boarda egitea eta istorio hori beste medio batean osatzea, baina baita gehien gozatu arazi didan gauzetako bat ere, lengoaia sekuentzialean murgiltzea, istoria kontatzeko estrategiak eta moduak billatzea, probatzea…

K. Ildo honetatik aurrera segitzeko asmorik?

M.. Asko gustatzen zait komikiak irakurtzea eta asko gustatu zait komiki hau sortzea ere, oso gustoko dudan medioa da, eta asko ikasi dut lan hau egiten, beraz, ikusirik esfortzuaren gainetik zenbat gauza eman dizkidan, jorratzen jarraitzeko moduko bidea iruditzen zait. Ilustrazioa eta komikigintza familia berekoak direla esango nuke, narrazioa dute helburu biek, beraz, ez dut uste komikigintzatik hurrunduko naizenik…

K. Liburua eskuan daukazu pozik geratu zara emaitzarekin?

Bai, pozik geratu naiz emaitzarekin. Batzutan zaila izaten da originala eta    inprimatutakoaren arteko aldeak onartzea, baina kasu honetan pozik geratu naiz. Txalaparta argitaletxe eta Esteban Montorio diseinatzailearekin batera edizio lana asko zaindu da, maketazioa eta tipografia, paperaren kalitatea, guardak, azal gogorrak… eta baita inprenta lana ere, eta esfortzuak pena merezi izan duela esango nuke.