Getxoko azoka 2013: kronika laburra

Getxoko azokaren edizio berri bat joan zaigu. Antolatzaileek pozik egoteko motiboak dituzte  Getxoko Azoka urteen joanean errealitate sendoa bilakatu eta estatu mailako Komiki azoken artean lehentasunezko lekua lortu duelako.

IMG_20131124_133842

Behin-behineko balantzearen arabera 22000 bisitaritik gora gerturatu dira Getxora eta  krisi garaiotan salmentak mantendu egin  direlako pozik xamar azaldu dira bertan postua jarri dutenek . Bestalde, nazioarte mailako artista entzutetsuenak ere ez dute hutsik egin aurtengo ediziora: Jan, Guy Delisle, Bryan eta Mary M. Talbot, Zapico etab. Beraz, edizio borobila.

Eta euskarazko argitalpenen harian ze berri Getxo aldetik? Azaldu genuen programazio ofizialean ez genuela ia ezer ikusi. Bai, ekitaldi bakarra Bizkaia Zubian Juan Luis Landa ilustratzailearen “1512: In Memoriam” izan da, oraindik ikusgai dagoen erakusketa ederra. Hortaz aparte  urteroko erreferentzi biak mantentu dira. Xabiroi eta Luterl-en standak. Batez ere Xabiroitarren standa bilakatu da euskarazko programazioaren azoka alternatiboa. Patxi Huarte “Zaldieroa”, Dani Fano, Iñaki Holgado, Sanvi, Adur Larrea... lehen lerroko komikigileak.

unnamed (2)Eta azpimarratzekoa den kontu bat. Xabiroikoek euren produktu propioei babesa emateaz aparte euskaraz argitaratzen diren beste argitalpen batzuentzat ere lekua izan zuten. Gauza bera ikusi genuen Luterl ondarrutarren standean. Euskal komikigintzaren inguruan dabiltzan eragile gehienak xumeak eta barreiatuak daude eta zein garrantzitsua den elkarren arteko kolaborazioa! Eragile hauen arteko koordinazioa ondo landuko balitz, gure ustez,  egoera oso bestelakoa izan zitekeen.

Getxoko Komiki Azoka Kultur agendan sendo  mantentzen den ekitaldia dugu, urte askotarako espero dezagun. Lortu duen maila aprobetxatuz, bestalde, Getxoko zita euskarazko komikigintzaren euskarri on bat izan daitekeela uste dugu. Horretarako antolatzaileek arreta berezia jarri beharko lukete euskal komikigintzan mamitzen den guztiari. Nazioarteko izarren distira mediatikoaren ondoan, gure izar propioen distira balioetsi dezagun.

Advertisements

Asterix eta zuzenketak

Oraingoan Asterix bera Komikerira etorri zaigu  aurreko postean  argitaratutako zerrenda zuzentzera. 2013an orain arte euskaraz argitaratu diren komikiak aipatu  eta mundu mailan plazaratu den Asterixen9788421679135 album berria ez dugu ahaztu ba!

Halaxe da, Goscinny 1977an hil, Uderzo jubilazio bidean jarri eta erreleboa pasatu da Didier Conrad marrazkilari eta Jean-Yves Ferri gidoilariaren eskuetara.  Asterix eta Piktoak izenburupean  oraingoan Asterix eta Obelix lagunek  euren abenturetarako eszenategi berria Eskozian aurkitu dute.

Gidoi, marrazki zein itzulpenaren gaineko hausnarketa interesgarriak Jon Tornerren Argiako Komiki Kritikak atalean aurkituko dituzue.

Udazken-negurako Habiak (II): Mikel Soto editorearen ikuspegia

Maite Gurrutxagaren “Habiak” lanaren argitalpenaren harira eta aurreko postarekin lotuta bigarren bat zabaltzen dugu. Ez ditugu  hemen berriro errepikatu  komiki horren inguruko laudorioak. Ez da beharrezkoa. Oraingoan ikuspegia aldatu eta Txalapartak 2013an argitaratu dituen komikien garrantzia euskal komikigintzaren produkzioan kokatu eta aztertu nahi dugu.  Horretarako Mikel Soto Txalapartako editorearekin harremanetan jarri gara.

2013a amaitzera eta aurtengo euskal komiki produkzioaren balantzea egin beharko dugu laster. Azken orduko zorioneko sorpresarik ez badago, kopurua aurten ere ez da dozena erditik gora ibiliko eta erraza izaten da holakoetan banan-banan titulu guztiak aipatzea (eta era berean honek bidea ematen du posta irakurtzen dutenen artean zuzenketak egiteko).
Ba hemen doa azaroaren 15erarte aurten euskaraz argitaratu diren tituluak:
Munduko bandarik txarrena / Jose Carlos Fernandes
Zebra efektua / gidoia, Harkaitz Cano ; irudiak, Iñaki G. Holgado
De rerum natura 5 : 2011-2013 / Zaldieroa
Preso nago 2 / Mikel Orbegozo
Habiak / Maite Gurrutxaga
Saba eta landare magikoa / Yann Dégruel
Katu hegoduna / Yurre Ugarte eta Joseba Larratxe, (formato digitalean).
Aurreko urteekin konparaketa eginez, momentuz  iaz baino bi komiki gehiagorekin amaitzera goaz urtea.
Baina bai kuantitatiboki eta bai kualitatiboki azpimarratzekoa da Txalapartak komiki esparruan egin duen ekarpena interesgarriagatik. Kuantitatiboki euskaraz komiki bi urte berean argitaratzeak gure komikigintza urriaren bapateko sendotze bat dakarrelako eta kualitatiboki, argitaratu diren liburuen ezaugarrien ikuspegitik. Komikiak argitaratzea ez da kontu merkea  eta are gehiago irakurle masa kritikorik ez dagoen tokietan. Ederto dago umeentzat 30 orrialde inguruko ipuinak argitaratzea, baina  kolorezko ehundaka orrialde dituen komiki bat argitaratzen duen editoreak badaki ur handitan sartzen dela . Baina hain zuzen ere halakoak dira euskarazko komikigintzak behar dituenak, ur handiko nabigatzaile porrokatuak.
Eta buelta gehiago barik, Txalaparta argitaletxeko editorea den Mikel Sotori  luzatu diogu galdera:
Komikiak argitaratzea garestia eta gurean horren merkatu eskaseko generoa izanik, zelan hartu du Txalapartak komikiak argitaratzeko erabakia? (Komikizaleok bihotzez eskertzen dugun erabakia izanik) 
Mikel Soto: Komikien esparrua euskal edizio munduan beti labainkor xamarra izan dela esango nuke.Hainbeste gauzekin bezala, 70.©  hamarkadaren amaieran eta 80.aren hasieran ahalegin politak  egin ziren… Gabriel Aresti bera ez zuen ba Asterix itzuli! Badakizu, garai haietan erabaki zen denetarik egon behar zela euskaraz: musika, teatroa, zinema, literatura, komikia… eta tamainako ahalegina egin zen. Baina, orduan soilik irakurle gisa disfrutatzen nituen arren, sentsazioa dut euskal kultura-industriaren harremana komikiekin beti nahiko defizitarioa izan dela. Desagertu zen Ipurbeltz, Habekomik… Eta berriak agertu diren arren (aupa Xabiroi!), horrelako proiektuek buru gainean Damoklesen ezpata izan dutelako sentsazioa izan dut nik. 

Hala ere, nire ustez garaiko intuizioa, nahia edo dena delakoa zuzena zen. Euskal literaturaren edo kulturaren homologazioaren bila abiatzeak ekarriIMG_20131115_095257 zituen hainbat ispilatze albo batera utzita, nire ustez gutxi-asko denetarik egon behar du euskaraz. Gainera, aizu, puntako irudigileak dauzkagu (egunetik egunera argiago dago) hemen eta… denek erdaraz argitaratzen amaituko dute? Eta euskal irakurleak erdaretan irakurtzen?

Esan izan dut, editore gisa, nire eginbeharretako bat nik neuk irakurri nahiko nituzkeen liburuak argitaratzea dela. Eta, zalantzarik gabe, nik komikiak gure hizkuntzan irakurri nahiko nituzke.  Euskaraz liburu IMG_20131111_152256horiek egon ezean niri ez dagokit kexatzea -hori irakurleen eta sortzaileen lana da-, editorea naiz eta nire lana proiektu horiek artistikoki gauzatzeaz gain, ekonomikoki bideragarri egitea da. Momentuz denetariko esperientziak izan ditugu, baina pentsatu nahi dut badagoela gogoa eta badagoela merkatua horrelakoak argitaratzeko (esan dudan bezala, talentua soberan baitago).

Euskarazko komikiak argitaratzea inportantea dela uste dut. Haur eta helduentzako baita euskal sortzaileentzako ere. Bestela, euskal irakurleek zein sortzaileek erdaretara joko dute eta, hori, luzera begira, euskal literaturaren eta kulturaren kalterako izango dela uste dut.

 Mikel Sotoren argazkia © Sautrela (www.sautrela.com)
 

Getxoko Azoka eta euskal komikiak

Getxoko Komiki Azokaren hamabigarren edizioa ospatuko da azaroaren 22tik 24ra. Aurten, 60 salmenta gune inguru aurkitu ahal izango dituztegetxo_komiki bisitariek, eta horietan izango dira, besteak beste, komiki eta liburu denda espezializatuak, aldizkariak, fanzineak, argitaletxeak eta bederatzigarren artearekin lotutako sektore guztiak. Salmenta gunearekin batera, azokan jarduera ugari izango dira.

Euskal komikigintzari dagokionez ezer gutxi aurkituko du zaletuak programazio ofizialean, beraz ohitura denez, Xabiroiko standa erreferentzia bilakatuko da aurten ere euskarazko argitalpenen alorrean. Aurten lekuz aldatu eta 32. standean izango ditugu. © Getxo Comic

Xabiroikoek kontatu digutenez aurtengo sinatze txandak honela antolatu dituzte:

OSTIRALA 22

GOIZEZ:
12:00-14:00
IÑAKI G. HOLGADO (Piztia otzanak, Zebra efektua) – DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)
ARRATSALDEZ:
17:00-19:00
IÑAKI G. HOLGADO (Piztia otzanak, Zebra efektua) – DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)
LARUNBATA 23
 
GOIZEZ:
11:00-14:00
DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)
 
ARRATSALDEZ:
17:00-19:00
ZALDIEROA (De rerum natura) – DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)
19:00-21:00
SANVI (Udaberririk ankerrena)
IGANDEA 22
GOIZEZ:
11:00-14:00
DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)
12:00-14:00
ZALDIEROA (De rerum natura) – IÑAKI G. HOLGADO (Piztia otzanak, Zebra efektua)
ARRATSALDEZ:
17:00-18:30
JUAN LUIS LANDA (Irati: Saiak) – DANI FANO (TeleATOI, Anubis 3.0)

Udazken-negurako Habiak (I)

Txalaparta argitaletxeak euskal komikigintzaren itsaso barean aurtengo bigarren zartakoa eman du. Itsasoa iadanik ez da horren barea.   Tafallako argitaletxeak kalitatezko komiki bi argitaratuz bi uhin eder sortu ditu.

Nazioarteko komikigintzarik onenagaz zabaldu zuen Txalaparta argitaletxeak 2013. urtea Jose Carlos Fernandesen “Munduko bandarik txarrena” argitaratuz, eta urtea  berto-bertokoa den eleberri grafiko batekin itxi du. Bertokoa baina  “nazioarte maila” horretako lurrin freskoena daroan kontakizuna da Habiak. Bai, hala uste dugu, estiloaren aldetik, Manuele Fior, Camille Jourdy… tankerako egileak dakarkigu gogora Habiak eleberri grafikoak, hau da, Europako komikigintza berrienaren zantzuak sumatzen ditugu  bere baitan. 

habiak

Aurrera jarraitu aurretik,  liburuaren inguruko ezaugarri fisiko batzuk aipatu behar ditugu ere. Mamia interesgarria bada, kanpoko itxura ezta gutxiago. Habiak liburu ederra da. Kolorez hornitua, ederto diseinatua eta maketatua,  130 orrialde eta azal gogorreko liburu galanta dugu emaitza. Edizioa, alde guztietatik, oso zaindua izan da.

img065Lan hau definitzeko “Eleberri grafikoa”, denetarako balio den termino higatua baino, beste bat asmatu eta  erabiliko dugu hemen: “Poesia grafikoa”, komikigintzatik haratago poesiatik hurbilago kokatu dezakegulako “Habiak” bezalako komiki  barnekoi eta sentikorra. Maite Gurrutxagak ilustratu duen lan honen jatorria ezagutzeko, baina, beste genero literario batera jo behar dugu, antzerkigintzara. Dejabu panpin laborategiak, sortutako  antzezlan bateanpi oinarritu baita “Habiak”. Antzerki taldekoak Maite Gurrutxagarekin harremanetan jarri ziran eta antzeslana komikia bihurtzea proposatu zieten, “gure harridurarako baietz esan zuen” eta Maitek gidoia bere erara moldatu izan du. Beraz antzerkia, eleberria zein poesia, genero literario ezberdinak, Txirritak esango lukeen moduan, “iturri asko nahasten ditu” gaurko komikigintzak. 

 Negu-udazkeneko koloreekin jantzita dator “Habiak”. Hiriko paisaian nabaria da hotza eta hezetasuna.   Giro honetan istorio pertsonal bi harilkatzen ditu narrazioak. Kulturaz eta adinez urrun dauden pertsonai biren istorioak, Abiadura Handiko Trenak deserrotu duen Larraundiko Simon zaharra eta Bosniatik heldu berri den Selma erizain gaztearen arteko harremana. 

Baina hain leuna, hain malenkoniatsu dirudien nobela honen azpitik dabilen kritika ez da batere leuna. Komikiaren lehenengo biñetek adibidez, AHTren lanak direla eta, aurrerapenaren izenean egin diran lur desjabetze baten ondorio lazgarriak irudiz irudi deskribatzen dituzte. Lurrean sustraiak dituen baserria landare baten antzera zuztarretik atera eta airean doa kaletarra bihurtu duten baserritarraren lorontzira.  Poetikoa eta mingarria era berean.

Lurrarekiko lotura eta ardura gure literatura grafikoren historian behin baino gehiagotan agertu den gaia dugu, gogora datorkigu adibide moduan Antton Olariaga eta Lurdes Iriondoren “Asto baten malurak”  ipuin zoragarria.

Orduan bezala,  Maite Gurrutxagak bere erara egokitu du Dejabuk emandako lehen gidoia eta bete betean asmatu duela uste dugu.

Maite Gurrutxagarekin berbetan…

© Txalaparta
 
 
Maite Gurrutxaga (eskuinean), Dejabuko taldekideekin
 

Komikeri. Proiektu luzea izan da Habiak. Ilustraziogintza baino esfortzu handiago behar duen generoa da komikigintza. Zelakoa izan da zure esperientzia (lanaren aldetik)

Maitek. Ez dakit ilustraziogintzak baino esfortzu handiagoa eskatzen duen komikigintzak, ez dut uste hori derrigorrez horrela denik, baina kasu honetan egia da esfortzu handia izan dela, bi urtekoa gutxi gorabehera denboran, eta kontatu ezin ahala buruhaustetan.

Habiak-ek, Nidos erderaz, Dejabu panpin laborategiaren “Gizona ez da txoria” antzerkilana du habiapuntu. Antzerki gidoi hau komikira pasatzea izan da zailtasun handienetako bat komikia sortzeko garaian; story boarda egitea eta istorio hori beste medio batean osatzea, baina baita gehien gozatu arazi didan gauzetako bat ere, lengoaia sekuentzialean murgiltzea, istoria kontatzeko estrategiak eta moduak billatzea, probatzea…

K. Ildo honetatik aurrera segitzeko asmorik?

M.. Asko gustatzen zait komikiak irakurtzea eta asko gustatu zait komiki hau sortzea ere, oso gustoko dudan medioa da, eta asko ikasi dut lan hau egiten, beraz, ikusirik esfortzuaren gainetik zenbat gauza eman dizkidan, jorratzen jarraitzeko moduko bidea iruditzen zait. Ilustrazioa eta komikigintza familia berekoak direla esango nuke, narrazioa dute helburu biek, beraz, ez dut uste komikigintzatik hurrunduko naizenik…

K. Liburua eskuan daukazu pozik geratu zara emaitzarekin?

Bai, pozik geratu naiz emaitzarekin. Batzutan zaila izaten da originala eta    inprimatutakoaren arteko aldeak onartzea, baina kasu honetan pozik geratu naiz. Txalaparta argitaletxe eta Esteban Montorio diseinatzailearekin batera edizio lana asko zaindu da, maketazioa eta tipografia, paperaren kalitatea, guardak, azal gogorrak… eta baita inprenta lana ere, eta esfortzuak pena merezi izan duela esango nuke.