Naufragoarena

Daniel Defoek Robinson Crusoe idatzi zuenean, ez zuen sekula pentsatuko bere liburua hainbat hizkuntzetara itzuliko zenik, ezta bere nobelak hainbeste egokipen eta hainbeste interpretazio eragingo zituenik ondorengo mendeetan. Daniel Defoeren liburua literaturaren historian ezinbesteko klasikoa aspaldi bihurtu zen.

Robinson Crusoeren komikietarako adaptazioak ere ugariak izan dira. Euskal komikietara  Robinson ekarri zuen lehena Chiqui de la Fuente marrazkilaria izan zen, 1986 urtean, gidoia Carlos R. Soriak idatzi zuelarik.  Kriseiluk lau urte lehenago Larousse-Itacak kaleratutako liburua euskaratu zuen eta Literatura ikusgarria izeneko bilduman zerrendako 3. postua bete zuen. Eta Asiskoren Eusklabo alaiak iaz izan da sortu den azkena.

Jarraitu baino lehen, esan behar irlan dagoen naufragoarena, berez, aparteko jenero  bat  osatu duela komikigintza unibertsalaren historian.

Naufrago luze eta dotoreenak irudikatu zituen egilea, scan0007Josep Coll bartzelonarra izan zen. Naufrago guztien aita dugu Coll. Josep Coll puntako egilea izan zen  TBO etxeko plantilan. Hala ere, 1964ean lanbidea utzi eta eraikuntzan lanean hasi zen, ofizio horretan  komikietan baino askoz hobeak zirelako lan baldintzak. 80. hamarkada heldu zenean egile gazte eta kritikarien artean Coll goraipatua izan zen berriz. Batez ere marra-garbiko irudia erreibindikatzen zutenen artean, El Cairo aldizkariko lagunek batez ere, eta aldizkariaren zuzendaria, Joan Navarrok, Josep Coll  erreibindikatu zuten behin baino gehiagotan. Collen lanak bildu eta liburu bat kaleratu zuten  1984ean “De Coll a Coll”. Urte berean bere buruaz beste egin zuen  Collek.

Ipurbeltz ozeanoan ere, Ruben Arozenak famatuak bihurtu zituen naufrago indiar pare bat, Triski eta Bi Luma. Arozena joan zitzaigun eta irla txikian geratu ziran Triski eta Bi Luma betirako. Eta aaipatuko dugu, labur bada ere, poesia gutxi eta giza-historia gordinetik elementu ugari dituen Les esclaves oubliés de Tromelin, 2015ean Dupuisek argitaratu zuen komikia, gazteleraz iaz agertu zena. 1761ean gertatu zen benetako naufragio bat kontatzen da komikian. Beltz-tratularien ontzia hondoratu zen urte berean eta esklabuak eta  bahitzaile europarrak aurrez-aurre geratu ziran Indiako Ozeanoren erdian bakarturik dagoen Tromelin izeneko uharte txiki eta mortuan.  Errealitateak fikzioa gainditu dezakeela erakus dezakete komikiek sarri.

Bestalde, fikzioan barneratuz, eta muturreraino joanez, Philémon komikia dugu, aditu askoren aburuz komikigintzaren historian inoiz izan den maisulan handienetako bat. Egilea Fred marrazkilaria dugu, atalka Pilote aldizkarian atera zuen seriea 70. hamarkadan eta ondoren, albumetan argitaratua izan zen.

Eta gure irlara bueltatuz, Asiskoren eleberri grafikoak satiraren sokatik helduta ekarri ditu berriz Robinson eta Ostiral. Fikzioa erabiliz errealitate kolektibo bat agerian utzi du liburuak. Atalez-atal, kolpez-kolpe, marrazkera ezin espresiboago batez garatzen da diskurtsoa. Euskal nazioaren ahuleziak, konplejuak eta auto-engainuak naufragoaren katalejoaren lentean islatzen dira.

Marrazkeraren indarra eta espresibotasuna aipatu dugu, baina gauza bera esan dezakegu lengoaiaren erabileraren aldetik. Asiskok lengoaia tolestu, desegin eta berregiteko duen abilezia eta dohaia ez dago egile askoren esku. Olariaga baten esku izan ezik.

Juan Fernandez uhartea aspaldi utzi zuen Robinsonek, orain gertuagoko Intzura Handian kokatu ditu Asiskok Defoeren pertsonaiak. Bidasoa bokaleko irla txiki horretan ia kabitzen ez den parabola bat sortu du.  Euskaldunak kolonizatutako herri bat gara, liburuko kontrazaleko hitzak erabiliz, “errobintsonizatutako” herri bat gara. Eta kasu honetan Jekyll doktorea eta Mr Hyde-k bezala aurpegi biko pertsonaia da Asiskoren Robinsona. Alde bateko aurpegia galoa, bigarren aurpegia hispanikoa…

Eusklabo Alaiak iaz gure komikigintzak eman duen opari ederrenetako bat.

Advertisements

IZKUTUKOAK, erakusketa zikloa Komikigunean

Guillotinak komisariaturik,  erakusketa ziklo berri bat zabalduko da Donostiako Komikigunean, Izkutukoak. Batez ere, autoediziotik datozen euskal egileen lanak izango dira ikusgai erakusketa guztietan. “Euskal jatorriko izkutuko sortzaile hauen lanarentzat leiho bat izan nahi du”  azaldu dute Komikigunetik eta honela azaltzen dute ere ziklo honen ardatza zein den:  “Komikia 9. artea izendatu zenean, lehen zuen entretenimendu herrikoia izateari utzi zion. Badaude ordea, oraindik sormenaren askatasuna aldarrikatzen duten agenteak lubakietan izkutatuak”.

Bihar zabalduko den erakusketan , Irkus (M) Zeberioren lanak  izango dira protagonista,  Reyes Catolicos Kalean, 16an, dago aretoan eta datorren apirilaren 13 arte izango da zabalik.  Erakusketaren aurkezpena Irkus (M) Zeberio berak egingo du bihar, martxoak 15, 19:00tan Komikigunean bertan.

Komiki tradizionaletik kanpo, arrakasta handia jaso duen marrazkilaria dugu Irkus, aguirre by irkusabangoardia grafiko erradikalenetan egindako ikerketengatik estimatua. Bere komikiek lengoaia konbentzionalarekin hausten dute, lerroek abstrakziora jotzen dute eta efektu grafikoek inpresio tekniketan duen interesa ikustarazten digute.

Eta Guillotina zer eta nortzuk diren ezagutzeko euren atarian ematen duten azalpena erabiliko dugu: GUILLOTINA lagun eta ilustratzaile talde baten baitan jaio zen proiektu bat da, ideia zehatz batekin: denbora/leku konbinazio bat sortzea non Donostiako, inguruko eta haratagoko sortzaile eta editorial txiki independienteen lanari gerturatze bat baimenduko den.
Festa honekin, era experimental batean argitaratzeaz gozatzen duten sortzaileak bildu nahi ditugu. Konpoko laguntzarik gabe bere lana autofinantziatzen duen jendea, mugarik gabe, guztiz askeak diren emaitzak lortzen dituena. 
Horregatik Guillotina Festa kanpoko dirurik gabeko festa da, inongo loturarik gabekoa, sortzaile ezberdinentzat topagune izan nahi duena, eta aldi berean buelta bat ematea, kuxkuxeatzera edo eta musika ona entzutera gerturatu nahi duen guztientzat”

 

 

Gerra Zibila Euskal Herrian

 

gorkai1Munduko beste komikigintzek euren historiarekin egin duten bezala, adibidez Frantziako komikigintzak bere historia hainbat komikietan islatu duen bezalaxe, gureak ere, historiaren zenbait pasarte kontatzeko gaitasuna baduela erakutsi izan du sarri. Gerra Zibila Euskal Herrian izan da komikietan hainbatetan ukitu den gaia. Info7ko irratsaioan azaldu dugun bezala, gerra horretako pasarte ezberdinak (Matxitxakoko bataila, Albertiakoa, Loiola koartelaren hartzea…)   badaukate argitaraturik dagokien komiki-liburua.

“Espainiako Gerra Euskal Herrian” gaia jorratu duten komikiak banan-banan, zerrendatu ditugu sarrera honetan. Badakigu ere, beste proiektu pare bat martxan jartzekotan daudela:

Bata Verkami plataformaren bitartez gauzatu nahi dena. 1937 Los niños de la Guerra. Lotura honetan aurkituko dituzue azalpen zabalagoak. Cesar Llaguno egileak bultzatzen dabilena da bestea. Enkarterriko lurretan gerrak izan zuen garapena azalduko duen komikia.

Banan-banan gaia jorratzen duten komikiak hauek dira:

Euzkadiko guduan / gidoia, Rafael Castellano ; marrazkiak, Juan Carlos Nazabal ; euzkarazko bertsioa, Jon Muñoz]  Orain, 1994gabai

Gorka gudari : 1936 / gidoia eta marrazkia Antonio Hernández Palacios ; [euskarapena, Xabier Mendiguren] Ikusager, 1987gorkagudari.jpg

1936 Euskadi en llamas / Antonio Hernández Palacios ; Ikusager, 1981
Tristísima ceniza : un tebeo de Robert Capa en Bilbao / Mikel Begoña ; Iñaket Norma, 201101200603201_g
Diamanteak, urrea eta ikatza / Unai Iturriaga, Alfonso Zapico Athletic Club Fundazioa, 2015ikatza,urrea
Urbieta kaleko borroka / [J.J. Pi] Potxo Argitalzuloa, 2010urbietakalekoborroka
Berunezko itsasoa : Matxitxakoko guda : 1937 / Mikel Begoña Garaizar ; Ricardo M. Sendra Roque Gure erroak, 2007berunetzko_itsasoa_gure_erroak_2007.jpg
Asylum / Javier de Isusi Astiberri : CEA(R) Euskadi, Euskadiko Errefuxiatuen Laguntzarako Batzordea, 2017Asylum

 

Udaberririk ankerrena / Unai Iturriaga ; Alex Sanvi Durango 1936 Elkartea ;  Elkar 2011UdaberririkAnkerrena-1

Begien indarra : ondoraketa baten kronika / A. Uribarri ; E. Jimenez 
Habe, 1994 begienindarra

 

Gernika, bakearen eta adiskidetzearen alde / Joseba Gómez ; Amaia Ballesteros  Saure, 2015 gernikaballesteros.jpg

La muerte de Guernica / Paul Preston ; José Pablo García Debate, 201751mwiaLE2YL._SX390_BO1,204,203,200_

 

Erraondoko danbolinteroa

Behin baino gehiagotan esan dugu Asiskoren Erraondoko azken ttunttuneroa euskal komikigintzak daukan harribitxi politenetariko bat dela. 1917ko Arturo Campionen ipuin batean oinarriturik, Asiskok “ipuin-grafikoa”  bihurtu zuen Campionen lana. 1993 urtea zen.  1994ean, La Habanako Komiki Jaialdiak, Palma Real saria eman zion lanari.  Gaur post honetan aipatuko dugun liburua berriz Asiskorena baino  35 urte lehenago argitaratu zen, 1958. urtean, eta Asiskoren lanaren aurrekaria izan zen. Erraondo-ko azken danbolinteroa, liburua baino, egia esan, koaderno bezala katalogatu dezakegu , 22 orrialde baino ez baititu argitalpenak,  baina kontuan hartu behar dugu XX. mende erdialdean zentsura zela eta euskarak bizi zuen egoera zein zen. Alde horretatik begiratuta euskaraz argitaratutako lan bakoitzak du berebiziko garrantzia. Eta Erraondo-ko azken danbolinteroak bere garrantzia du, noski baietz.

Ez da komikia, ilustratutako ipuina da Erraondo-ko azken danbolinteroa. 20180228_135134Euskaltzaindiaren babespean argitaratu zen Graficas Ellacuria inprentan. Zutabe bitan antolaturik daude Justo Mari Mokoroak egokitutako testuak, euskaraz eta gazteleraz.

Ilustrazioen ardura Angel Badillok izan zuen. Angel Badillo Pardo (1926-2013)  akuarelatan berezitu zen pintore bilbotarra izan zen.   Arte Grafikoetan espezializatutako Grijelmo etxeko langilea izanik, afixak eta liburuetarako irudiak sortu zituen. Pintore bezala hainbat erakusketetan hartu zuen parte.