Euskaldunak erdal komikietan (VIII): Aita Garai


Pertsonaiari buruz Osamu Tezukak ez zigun argibide handiegirik utzi, baina bere ibilbide luzean zehar diseinatu zuen pertsonaia ugarietako bati euskal jatorriaren usaina atzematen zaio. Aita Garai du izena.

Aita Garai
© Tezuka Production

Pertsonaia, 1976 urtean argitaratutako MW komikian agertu zen. Aldi honetan Tezukak ordura arte egindako haurrentzako komikiak alde batera utzi eta gai ilunagoetan barneratu zen. Horrelakoa da aipatutako komikia, iluna eta bortitza (marrazkiaren ikuspuntutik aldiz oso argia).

MWren protagonista nagusiak Garai apaiz katolikoa eta Michi Auki bankaria dira. Maitaleak dira biak baina era berean etsai amorratuak.
© Tezuka Production

Liburuaren argumentua

MWren protagonista nagusiak Garai apaiz katolikoa eta Michi Auki bankaria dira. Maitaleak dira biak baina era berean etsai amorratuak. Hamabost urte lehenago, nerabe bezala ezagutu zuten elkar Japoniatik hegoaldera dagoen uharte batean, base militar estatubatuar bat zegoen tokian. Arma kimiko sekretu batek, MWak, uharteko biztanle guztiak hil zituen, Garai eta Auki izan ezik. Baina Aukik ez zuen gasaren efektuetatik ihes egitea lortu, eta kontzientziarik gabe hazi zen buruan ideia bakar bat zuelarik: mendekua. Bankuen negozioan aurrera egin ondoren, bere posizio pribilegiatua erabiltzen du MWren ihes kimikoaren erantzuletzat jotzen dituen gizonekin harremanetan jartzeko eta, bide batez, bere seme-alabak hiltzeko.

Aita Garai

Komikiak ematen dizkigun datu biografikoen arabera, Garairen nerabezaroa Japonian gertatu zen, eta, beraz, ez litzateke bat etorriko Garai Euskal Herrian jaiotako misiolariaren ideiarekin. Baina ziur gaude, fikziozko pertsonaia honen eraikuntzan, Tezukaren buruan berak ezagututako norbaiten benetako erreferentzia izango zela. Tezukak abade katolikoak izendatzeko japoniarrak ez diren izenak aukeratzen ditu (Bishop eta Garai), nahiz eta Japoniako eliza katolikoak izan zituen japoniarrak bere baitan.

Irudi honek alt atributua hutsik dauka; bere fitxategi izena garaibishop.png da
Bishop eta Garai elizgizonak aurrez-aurre
© Tezuka Production

Komikiaren beste alde interesgarri bat Tezuka, budismoaren jarraitzailea izanik, katolizismoari buruz egiten duen analisian dago. Komikiak atzean badu dokumentazio lan bat. Argi geratzen da, adibidez, erritu katoliko batzuen deskribapenean. Konfesioaren erritua dauka garrantzi berezia kontakizunaren bilakaeran. Dokumentazio lan bat igartzen da ere marrazki zehatz eta ederren bitartez islatuta agertzen diren eliza-eraikinetan. Japoniako elizetako elementu arkitektoniko ugari daude MW mangako elizetan, eraikin zehatz batekin identifikatu ezin izan ditugun arren .

Osamu Tezuka (Toyonaka, 1928- Tokio, 1989)

Osamu Tezuka - Inciclopedia, la enciclopedia libre de contenido
Osamu Tezuka, “Mangaren Jainkoa”, txapela buruan

“Mangaren jainkoa” goitizenez ezagutzen dena 1928ko azaroaren 3an jaio zen Osakan. Osamu txikiak oso gazterik garatzen du marrazkirako grina eta dohain nabaria. 1946an hasi zen bere karrera haurrentzako egunkari batean, medikuntza ikasketak Osakako Unibertsitatean burutzen zituen bitartean. Bere lehen komiki arrakastatsua 1947 urtean kaleratu zuen, Altxorraren uhartea, Japoniako komikigintza tradizionalarekiko estilo aldaketa bat ekarri zuena. Manga modernoaren kode eta teknika asko ezarri zituen orduan. Ondoren Lost World (1948), Metropolis (1949), Next World (1951) edo Faust (1950) etorri ziran. 1952 urtean Tokiora aldatzen du bizilekua eta garai horretakoak dira bere lanik ezagunenak: Jungle Emperor Leo, Astroboy, 1951-1968 bitartean garatu zuen seriea eta Princess Knight 1953tik 1956ra. Azken hau Shôjo generoaren aitzindaritzat hartzen dute (neska gazteentzat egindako mangaren azpigeneroa). 1962 urtean Mushi animazio estudioa sortu eta bere lanak animera egokitu zituen. Estudioaren porrota 1973an etorri zen eta ondoren komikigintzara bueltatu zen Tezuka. Urte askoan defendatu zuen manga haurrentzako produktua zela, oraingoan aldiz helduentzat komikiak sortzen hasi eta galduta zuen arrakasta Black Jack komikiarekin bueltatu zitzaion, 1973 urtean. Bere lanik txalotuenak garai honetakoak dira: Buda (1972-1983), MW (1976-1978) edo Adolf (1983-1985). Fenix izeneko lana bukatu barik zeukalarik, heriotza heldu zitzaion 1989an.

Astiberrik haurrentzako komiki bat argitaratu du

Argitaletxe bilbotarrak haurrentzako euskarazko eskaintza indartuko duen komiki berri bat argitaratu du (6 urtetik gorako haurrentzat, euren web orrian azaltzen dutenez). Claude eta Morino pertsonaiak protagonista dituen serie bateko lehen liburukia da Madarikazioa.

Claude i Morino 1. La maledicció

Astiberriren eskutik datorren bigarren nobedade bateaz ohartu gara. Haurrentzako komiki-lerro berri bat zabaltzeaz gain, Txikiberri izenekoa, Kataluniako komiki merkatura begira katalaneraz kaleratu dute liburua ere. Beraz, badirudi merkatu berrietara zabaltzeko asmoa dutela Astiberrikoek.

Liburua jatorriz Frantzian kaleratu zuen EDL argitaletxeak. Egilea Adrien Albert da, 1977an Nantesen jaio zen ilustratzailea.

Mayana Itoïz baionarra Eisner sarietarako izendatua

Mayana Itöiz ilustratzaile euskalduna Eisner sarietarako hautagaien artean dago. Will Eisner Sariak (ingelesez: Will Eisner Comic Industry Awards), ezagunagoak Eisner Sariak bezala, urtero komiki egileak saritzen dituzte, aurreko urtean AEBetako merkatuan agertutako lanei errepaso eginez.

Mayana Baionan jaio zen 1978 urtean eta Toulouseko Arte Ederren Eskola Nazionalean burutu zituen ikasketak 2002 urtean, eta ondoren, batez ere haur eta gazteen ilustrazioaren arloan jardun du.

Eisner sarirako izendapena Wilfrid Lupano gidoilariarekin batera egindako Le Loup en slip lanarengatik iritsi zaio, Dargaudek argitaratua eta Astronave argitaletxeak gaztelaniara eta katalanera ere itzulia El lobo en calzoncillos eta Els Calçotets Del Llop bezala.
Zorterik onena opa diogu Mayanari!

Indiara bidaia komikiak Ezekiel Etxebarria saria irabazi du

Ermuko Ezekiel Etxebarria literatura sariak irabazlea du, Marc Armspach, Marko. Marrazkilari lapurtarrak lortu du aurtengo XII. edizioa Indiara bidaia izeneko komiki liburuarekin.

Ermuko liburutegian euskaraz gehien irakurritako liburuaren egilea saritu egiten da Ezekiel Etxebarria izeneko sariaren bitartez. Liburuaren egilea omentzeaz gain, liburutegiko irakurleek zeharka sari bat ematen dute. Irakurleen eta idazlearen arteko loturak sendotzeko modu interesgarri bat da.

MARKO (Ermuko Udalaren webetik hartutako irudia)

Indiara bidaia Harriet argitaletxeak kaleratu zuen 2016. urtean. Jatorrizko edizioa, frantsesez, Bamboo etxeak kaleratu zuen eta Harriet argitaletxeak euskarara itzuli zuen liburua, atzerriko merkatuetan komikiak argitaratzen dituzten euskal autoreak berreskuratzeko maiz duen politikari jarraituz. Komikiak arrakasta handia izan du, salmenten aldetik, sari honek ondo erakusten duen bezala. Badira Harrieten katalogoan Markoren beste komiki batzuk ere:

Txinara bidaia / gidoia, Beka ; marrazkiak, Marko

Autobusa berriro bera gabe abiatu zen egunekoa / gidoia, Beka ; marrazkiak, Marko ; margoak, Maëla Cosson

Neska hura hegan hasi zen eguna / gidoia, Beka ; marrazkiak, Marko

Liburu guztietan Marko da alde grafikoaren arduraduna, Escaich Bertrand eta Caroline Roques bestalde, gidoiak sinatzen dituzte Beka izenpean.

© Harriet Ediciones

Marko Uztaritzen bizi den marrazkilari profesionala da, duela 30 urtetik, eta hainbat liburu eta komiki sortu ditu dagoeneko bai euskaraz eta frantsesez.

Antzara Eguna komikiaren bigarren edizioa

Txalapartak jakinarazi duenez  Antzara Eguna komikiaren bigarren edizioa kalean da. Bestalde, katalanez, galegoz eta gaztelanizz ere argitaratua izan da. Berri ona euskal komikigintzarentzat!

“Horiekin batera, politikari lekeitiarraren beste ezaugarri ezezagunago batzuk ere jaso ditu komiki honek, adiskide eta mediku hurbila, txantxazalea, irakurle amorratua eta euskaltzale petoa ere izan baitzen. Horrela, Adur Larreak eta Harkaitz Canok fikzioaren bidez lortu dute Santi Brouarden bizitzaren eta heriotzaren hariak biltzea, ekinbide publikoa eta bizitza pribatua jostea, iragana eta oraina lotzea, garai baten kontaketa bizia marrazteko.

1984ko azaroaren 20an, Santi Brouard tiroz hil zuten bere pediatria kontsultan. Julian Sancristobal Espainiako estatuko Segurtasun idazkariak agindua eta dirua eman zion Rafael Masa poliziari, eta horrek Luis Morcillori eta Rafael Sanchez Ocañari ordaindu zien hilketagatik. Brouarden heriotzak zirrara handia eragin zuen Euskal Herrian. HASI alderdiko lehendakaria, HBko mahai nazionaleko kidea, Bilboko alkateordea, parlamentaria, mediku pediatra… Bere karisma eta konpromisoagatik, Euskal Herriko hainbat familia politikotan itzal handia izan zuen Brouardek”.

Melissa Morin baionatarraren lehen komikia

Melissa Morin 1988an jaio zen Baionan. Arte aplikatuen ikasketak egin ondoren, Nantesko Pivaut eskolan grafista prestakuntza jaso eta moda-diseinatzaile bihurtu zen. Maxime Simoens, Jean Claude Jitrois edo Barbara Rihl moda-diseinatzaileekin egin du lan bereziki. Gaur egun Parisen bizi da.

© Glenat eta L’actu

28 urterekin, karrera aldatzea erabaki du, eta komikigintzari ekin dio. Clotilde Bruneau gidoilariarekin batera Céphéide, Glenatek kaleratu duen proiektua, sortu berri du. Momentuz hau da kaleratu duen komiki bakarra.

Bineten doinuak

Komikiak duen unitaterik txikiena da bineta . Bineta, “narrazio-pakete” bat da, espazio-denboraren irudi piktografikorik minimoena eta bata bestearen ondoren kateatuz sekuentziak eraikitzen dira, era horretan, sekuentziaz sekuentzia, komikia egiteko. Irudiz osatutako narrazio-sekuentzia bat baita bederatzigarren artearen maiz erabiltzen den definiziotariko bat.

Binetek, hortaz, euren kideekin duten harremetan oinarritzen dute esanahia. Hala ere testuingurutik aterata ere badute interesik, bigarren bizitza bat balute bezala eta artikulu honetan lupa bineta bakar baten gainean jarriko dugu lehendabizi, gero edizio ezberdinetan jaso dituen aldaerak aztertzeko.

Aukeratu dugun bineta, aurten zendu den Uderzok marraztu zuen Pilote aldizkarirako 1962 urtean, eta istorioa osoa 1964an argitaratu zen albumean, Le Combat des chefs titulupean. Euskaraz lehendabiziko edizioa Iñaki Beobidek kaleratu zuen 1975 urtean Buruzagien burruka izenburuarekin. Eta aukeratu dugun bineta album horretako 13. orrialdean beheko aldean agertzen den bineta da, Asuranceturix koblakaria, Panoramix sendatzeko ahaleginetan, kantatzen hasten denean.

Baina lupa binetan jarri dugunez irakurketa arin batean oharkabean pasatzen diren era askotako elementuak aurki ditzakegu. Komiki hizkuntzarenak bere-bereak diran osagaiak ageri dira.

Uderzok koblakaria  ozen kantatuz marraztu du eta ondoan, marrazkiaren esan nahia osatzeko testuak eta ZEINU BEREZIAK erabili ditu, komiki irakurketan trebatutako edozeinek behar bezala interpretatuko dituenak.

Elementu grafiko bereziak

Badira bineta honetan hainbat elementu grafiko interesgarri: kantaren testuaren ondoan, globoaren barnean, pentagrama bat. Normalean trakets kantatutako abesti bat adierazteko pentagrama modu irregularrean irudikatzen da.

Pentagrama dardaratia doinu txar baten ikurra

Asuranzeturixek eskumako eskuarekin arpa zelta bat jotzen du eta musikariaren baldartasuna azpimarratzeko, dorpetasuna adierazten duten onomatopeia pare bat erabili ditu marrazkilariak: Clong! Cling!. Clong eta Cling ez dira erritmoa edo musikaltasuna adierazten duten hotsak, kontrakoa baizik.

Irudi honek alt atributua hutsik dauka; bere fitxategi izena ifyou2.jpg da
Clong! Cling! Kolpatze baldarrak arritmia adierazten du

Ahotsaren indarra adierazteko Uderzok hiru marratxo marraztu ditu Asuranzeturixen aho aurrean.

Begi itxiek konzentrazioa adierazten dute, hiru marratxoek ahotsaren indarra

Baina oraindik ere askoz indartsuagoak dira binetaz kanpotik, aurkako aldetik, norbaitek jaurtitzen dituen algara marrak, eta marrak onomatopeia indartsuen artean kokaturik daudenez, binetaren zati handi bat betetzen dute. Algara zeinuek abeslariaren patetismoa are gehiago nabarmentzen dute.

Irudi honek alt atributua hutsik dauka; bere fitxategi izena ifyou4.jpg da
Baina Asurazenturixen ahotsaren gainetik askoz indartsuagoak dira publikoaren barre- algarak eta publikoaren ahotsen indarra adierazten dituzten marratxoak

Asuranceturix, Estitxutik Benitora

Arestian aipatutako zeinu grafikoek sarri nazioartean onartutako esanahia dute, adibidez, musikaltasuna adierazteko erabiltzen den pentagrama . Beste sinbolo grafiko batzuek, berriz, herrialde bakoitzari egokitzen diote formatua. Onomatopeiak, esaterako, hizkuntza bakoitzaren ezaugarrietara egokitzen dira.

Baina, hala ere, badira hizkuntza berean garai ezberdinetan edizioz edizio aldatzen joan diren onomatopeiak. Euskal algararen onomatopeia, urteak igaro ahala aldatuz joan da. Iñaki Beobideren 1976ko edizioan HA, HA, HA, HO, HO, HO, Elkarren 1991eko edizioan JA JA JA, JO, JO, JO eta azkenin Salvateko 2013koan KAR, KAR KAR.

Baina kantak ere egokitu egin dira, herrialdeen arabera eta baita urteen poderioz egoera ezberdin eta garai bakoitzeko modak jarraituz. Asuracenturixek euskaraz kantatzeko aukeratu dituen kantak hauek dira:

  1. binetako kanta Estitxu abeslariak 1973an sortu zuen: Goazen ikastolara. Ikastolak antolatzen ari ziren garaietan osatu zen abestia. Iñaki Beobidek abestiak zuen esanahi sinbolikoagatik erabili zuen komikian. Estitxuren jatorrizko bertsioa ez dugu aurkitu baina hemen duzue haren ilobak, Naia Roblesek egin duen bertsioa.
  2. binetako kantaren estrofa laburra, Euskal Pizkundea kantakoa da. Benito Lertxundiren Euskal Pizkundea Oro laño mee batek… diskatik aterata dago. 1974 urteko binilozko diskaren B aldeko lehen kanta gaur Benitoren errepertorioan hain famatua ez izan arren, seguruenik gustukoa izan zuen Joxemari Azurmendi itzultzaileak, Asterixeko albumerako aukeratu baitzuen. Hemen daukazue 1974ko bertsioa.
  3. binetako kantak gaur ez du aurkezpenik behar, euskal kantutegiko izar nagusietako bat baita. Baldorba 1996eko Hitaz oroit diskan agertu zen eta Ramon Iriartek, itzulpen berriaren arduradunak, ez zuen dudarik izan Asuranzeturix koblakariaren ahotan abesti ezaguna jartzeko.

Lucio Intxaurrondoko kultur etxean

Erakusketa

Intxaurrondo Kultur Etxetik dator notizia. LUCIO URTUBIA, bizitza borrokan binetaz bineta erakusketari hasiera emango diote martxoaren 10ean, 18: 30ean. Gerezi-garaia da 2017an Belatz egile nafarrak sortu zuen eleberri grafikoaren izena, Urtubiaren biografia jasotzen zuena. Jose Torre eta Kike Infame dira erakusketaren komisarioak, eta komikia sortzeko prozesua zelakoa izan zen bertan ikusgai izango da martxoaren 26ra arte.

Solasaldia

Erakusketa borobiltzeko, inaugurazio egunean , 19: 00etan, nobela grafikoari buruzko solasaldi bat gidatuko du Igor Leturia komiki adituak, egilearekin batera.

Eta filma ere bai.

Erakusketaren azken egunean, martxoaren 26an,  Lucio filmaren proiekzioa izango da, 19: 00etan, eta Jon Garañok dinamizatuko duen emanaldi osteko mahai-inguruan Jose Mari Goenaga (zuzendaria) eta Xabier Berzosa (ekoizlea) entzuteko aukera izango da.

Informazio gehiago Donostia Kulturaren web orrian:
Erakusketa: https://www.donostiakultura.eus/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=29&id=91215&Itemid=314&lang=eu
Solasaldia: https://www.donostiakultura.eus/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=33&id=89513&Itemid=314&lang=eu
Zinema: https://www.donostiakultura.eus/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=20&id=91134&Itemid=314&lang=eu
—————————————————

Angulema, komikiaren urteroko topagunea

Aurreko post batean Angulemako euskal egileen hitzorduak aipatu genituen. Guztiak han izan zirela ziurta dezakegu, eta ziurta dezakegu ere betiko giro onean joan zela Angulemako jaialdiaren 47. edizioa.

Aritz Trueba Bujan komikiaren ilustratzailea Akileosen standean aurkitu genuen eta gertu, Harriet etxeko hiru mosketariak (denak batentzat eta bat guztientzat!), Harriet, Alex eta Garluk, La Honte et l’Oubli albumaren sinaketan. Ez genuen Dani Fano harrapatu Rackham editionseko standean, … eta amaitzeko, Erresistentziaren Museoaren baitan lanean ibili ziren Marko eta Iñaki Holgado. Argazkian euren komikiaren gidoilaria izan den Jean-Yves Le Naour histolariarekin daude.

Erakusketen maila beti bezala izugarria izan zen. Bat aipatzekotan Lewis Trodheimen erakusketa APARTA aipatu behar dugu. Ezin baino hobeto antolatua, oso modu fresko eta originalean aurkeztua eta edukinen aldetik aparta.

Ostiral iluntzerako La Giraffe tabernan urteroko zita jarrita zegoen. La Giraffe bihurtu zen berriz ere euskal komikiaren ZERO GUNEA ordu batzuetarako. Handik igaro ziren guztiak ez dira post honetan kabitzen…

Manga komiki baten norabidea jarraituz: Aritz Trueba, Garluk Agirre, Julen Ribas, Belatz eta Mikel Begoña
argazkiaren © Aritz

Ea datorren urtean leku berean, berriz ere, elkar ikusten dugun!

Euskal Komikigileen Angulemako sinaketa txandak

Urtarrilaren 30ean nazioartean den Komiki Jaildi handienetako batek, Angulemako komiki jaialdiak, ateak zabalduko ditu. Bertan izango dira komiki sinaketan Euskal Herritik joandako hainbat egile .

Orain arte konfirmatu ahal izan ditugunak hauek dira, baina badakigu agian gehiago ere Angulemak izango direla. Eguneratuz joango gara informazioa: