Hemen da Migel Marmol

Hemen da Migel Marmol. Hainbat urteren osteko lanaren buruan Dani Fano ilustratzaileak  zabaldu zituen Getxoko azokaren aterpean inprentatik heldu berri ziren kartoizko kutxak, eta bat-batean airean zabaldu zen paper  eta tintaren usain paregabea. Eta han zegoen Migel Marmol, komikiaren pleguetan, eta hemen dugu Migel Marmol, gure artean. Baina nor da Migel Marmol? 1930. urtean El Salvadorreko Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat bera izan zen. Bi urte geroago El Salvadorreko mendebaldean, lurjabe handien kafe-sailetan batez ere, nekazari indigenen eskualdean sekulako altxamendua sustatu zuen Alderdiak, baina altxamenduaren porrotak errepresio bortitza ekarri zuen ondoren. Indigenen kontrako benetako sarraskia burutu zuen gobernuak. Matxinatu ziren gehienak eta matxinatu ez zirenak ere,  garbituak izan ziren. Alderdi Komunisteko koadroek ere larrutik ordaindu zuten euren esku-hartzea. 1932 urte beltza izan zen El Salvadorreko iraultzaileentzat, Migel Marmolentzat ere bai, fusilatua izan baitzen. Komikiaren narrazio maila beti bikaina den arren, bikaintasunaren maila goratu egiten du Dani Fanok kapitulu honetan eta sokatik zintzilik ageri den nekazari buruzagiaren irudia sinez da hunkigarria. Baina komikiaren protagonista, Migel Marmol, fusilamendutik bizirik irten zen, liburuaren tituluak aditzera ematen duenez, hura izan  baitzen Marmolen jaiotzetan seigarrena eta Alderdia berrantolatzen aurrera segitu zuen…  borrokan estutasunean, baina bizipozez gainezka beti. Eta Migel Marmolekin batera heldu dira ere aspaldiko idazle batzuen oihartzunak: Eduarno Galeano, Roque Dalton… Heldu da mapetan gutxi batzuek baino koka dezaketen herrialdearen izena, El Salvador, eta pakete berean heldu dira Guatemala eta Honduras ere, azken batean eskualde osoaren kronika eraikitzen baita, kapituluz kapitulu, eleberri grafiko sendo honetan. Are gehiago, esango nuke XX. mendeko mundu-kronika bat ere badela komikia, gure historia Europa eta Ipar Ameriketako sarraila-zulotik begiratzeko ohituegiak bait gaude, jakin dezagun jakin ordea, badirela beste sarraila asko iragana zabaldu eta ulertzeko. Sendotasuna aipatu dugu gorago. Sendoa da narrazioa, logikoa, ondo ordenatua, dokumentazioz ondo hornitua, ez lar eta ez gutxi, behar dena baino erakutsiz, ez da galtzerik mailaz maila gora doan narrazioaren eskaileran. Agerikoa da San Salvadorreko Hitzaren eta Irudiaren Museoaren aldetik jasotako laguntza probetxuzkoa eta ezin bestekoa izan dela komikiaren egikeran. Zalantzarik izatekotan gainera, aukera du irakurleak atzekaldeko gida onomastikoan kontsulta egiteko. El Salvadorreko historian mugarri esanguratsuak izan dira gidan ageri diren pertsonaiak eta nabarmena da alde hau ere komikiaren egileak maitasun pazientziatsuz eta arreta guztia jarriz  konposatu duela. Biografia bakoitza El Salvadorreko iraganera begira dagoen lehio berri bat da. Azken hamarkadetan ez-fikzioaren lurretan gero eta maizago barneratuz ibili da komikigintza. Kazetaritza, filosofia, historiaren mugak zeharkatu ditu behin eta berriro emaitza hibridoak sortuz. Erabateko sailkapenak zaildu egin dira eta esku artean darabilgun liburua esandakoaren adibide garbia da. Migel Marmolen Hamaika eta bat jaiotzak komikia izan arren, komiki huts eta ederra, mereziko luke duda barik El Salvadorreko historia liburu onenen artean apaletan leku bat izatea. Bere osotasunean zein binetaz bineta, orriz orri, plantxaz plantxa (banaka edo binaka),  gozamen estetikorako aukera paregabea da liburua. Dani Fanoren grafismoa komiki errealistaren korronte oparora garamatza, baina baditu  bere marrazkerak sano pertsonalak diren ezaugarriak. Pertsonaien bisaiak lantzeko era adibidez, karikaturatik gertu ibili arren, indar handiko pertsonaiak sortuz, ez da komiki-karikatura hutsean sekula erortzen, eta frogatzeko hor daude bineta-atzeak, dekoratuak, paisaiak, animaliak, landareak… zehaztasun eta fintasun osoz marraztuak. Eta beste horrenbeste esan behar giza gorputz-jarrera bihurrienak irudikatzeko duen erraztasunari buruz. Baina errealismoaren korrontean kokaturik ere, ez dauka egileak binetak gehiegi errekargatzeko joerarik, errealismoa bai, baina errealismo garbirako joera da nagusia, eta ondo aukeratutako elementuz osatzen dira binetak. Akabatzeko. Liburua jatorriz gazteleraz idatzia izan da, baina momenturo aldamenean Koldo Izagirre idazle ezaguna izan du Danik, euskarazko bertsioa itzulpen soila izan ez zedin. Eta hizkuntzaren aldetik ere maila bikaina eman du Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak.    Eta orain hemen hago Migel , gure artean, beti tarrapataka bizi beharrak amaitu dira. Azkenean atseden pixka bat hartu ahal izango duk maisulana den komikiaren epeletan.
Advertisements

Eider Rodriguez eta Santa Familia komikiarentzat Euskadi Saria

Eider Rodriguezek eskuratu du Euskarazko Haur eta Gazte Literaturako 2018ko Euskadi Literatura saria Santa Familia lanari esker. Duela bi aste jakinarazi zuten Eiderrentzat izango zela Euskarazko Iiteraturako Euskadi saria  Bihotz handiegia liburuarengatik. Orain bigarren saria lortu du Julen Ribas marrazkilariarekin ondu zuen komikiagatik. Zorionak Eider eta zorionak ere Julen Ribas eta Xabiroi proiektua bultzatzen eta sostengatzen duen  lantalde osoari!

© Xabiroi

3, 2, 1… Getxo!!

Ostiral honetan Getxoko Komiki Azokaren edizio berri bat ospatuko da, hamazazpigarren edizioa izango da aurtengo.  Urriaren 19tik 21era binetaren munduaren zerikusia daukaten liburu-denda, argitaletxe, merchandising-denda eta fanzineen salmenta-guneak kokatuko dira Areetako karpan.

Camille Jourdy, Jason Lutes, Javier Pulido edo Nazario bezalako atzerriko gonbidatu ospetsuak izango ditugu bertan. Azpimarratzekoa  Nazario komikigile espainiarrak jasoko duen omenaldia. Kontrakulturaren bide bihurgunetsuetan barrena ibilitako egile handia dugu Nazario.  

Baina lerroburuetan, ez dakigu zergatik, agertzen ez diren egileak ere izango dira Getxon. Lerroburuetan ez, baina Getxoko Komiki Azoka azken urteetan gehien auspotzen duten egileak berriro ere Xabiroi standaren inguruan bilduko dira.

Urtero legez Dani Fano arduratuko da Ikastolen Elkarteak sostengatzen duen standaren antolaketa lanarekin. Dani Fanoren jarraitzaileek badute aurten gainera pozteko beste arrazoi bat,  inoiz osatu duen lanik borobil eta mardulenarekin baitator Getxoko plazara, Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak. Xabiroi edo liburuaren editorea izan den Astiberri argitaletxeko mahaietan erosteko aukera izango duzue.

Udazkeneko bigarren nobedade galant bat argitaratzen du Xabiroik, Haur Besoetakoa saileko bigarren albuma: Paristik datorren artista. Egileetariko bat larunbatean eta baita igandean sinatzen izango duzue Xabiroieneko standean, Sanvi marrazkilaria hain zuzen. Belatz ilustratzaileak Lucio Urtubia ekintzailearen bizitza biltzen duen eleberri grafikoarekin parajetuko da Getxora.  Aurtengo nobedade arrakastatsuenetako bat izanik larunbatean izango duzue egun osoz Getxoko standean.

Bestalde Asiskok inprentan liburu berri bat prest duen arren, AztiHitzak,  ez du lortu Getxoko azokara garaiz heltzea (kontuan hartu behar Getxoko azokaren datak aurreratu izanaren ondorioetako bat hau dela) baina  Durangokorako bai ziurtatu duela iruindarrak bere presentzia.

Eta Getxoko azokarekin jarraituz han izango dira ere Julen Ribas Guillermo Gonzalez, Adur Larrea, Iñaki Holgado, Zaldieroa… gure komikigintzaren ordezkaritza bikainena eta arkatzak zorrotz liburuak sinatzeko prest izango dira guztiak beti bezala Xabiroiko standean (hemen behean dituzue sinatze txandak).

Harriet argitaletxea ere, prest izango da aurretik Komikerin iragarri genituen liburu berriekin. Kalean dira Tomoë, Hasiera berri bat eta Mutuaren hitza.  (Atxikituriko loturan aurkitu dituzue xehetasun gehiago).

TOMOE T 1 EUSKERA.indd

Azkenik, aurten zoritxarrez Luterl taldeko lagunek, agenda arazoak tarteko, standik jarriko ez dutela azaldu digute, baina bertatik bisitan behintzat pasatuko direla ziurtatu dute.

 

 

Esne oneko komikiak

Esne eta esnekien ekoizleak dira Leaburuko Mahala etxekoak. Orain komiki ekoizleak ere bihurtu dira. Mahala etxearen filosofiaren oinarrian bertako kontsumoa sustatzea eta bezeroei ahalik eta produkturik naturalenak eta berme osokoak ematea da. Webgune dotore bat baliatuz euren produktu eta zerbitzuen berri ematen dute. Orain webgunean jarraipena izango duen komiki baten lehen atala txertatu dute , komikia marketinerako tresna baliotsua izan daitekeela erakutsiz. Txekor bat da istorioaren protagonista, Mahalen eta komikiaren sortzailea Alai Zubimendi dugu.

Istorioaren lehen atala irakurtzeko hemen jartzen lotura:  http://mahala.eus/mahalen-1-atala/

Komiki korapiloak

Mikrokosmosa eta makrokosmosa, unibertsoa eta atomoa, lurra eta itsasoa, bizitza eta heriotza, soka bereko muturrak alegia,  hartu dituzte liburu honetako egileek eta zast! lastegia izena duen marinel troinua erabiliz, muturrok estu lotu dituzte. Eta sokan loturik  zintzilik ipuin grafikoak geratu dira. Zazpi guztira, zazpi mikro ipuin (edo makro, segun eta gaiari nondik heltzen diogun). Hauek dira: Azken balea, Lastegia, Arrisku kirola, Telmo pirata, Nicolino biolinjolea, Garaipen beltza, Arte muga, Hitzak eta zirriborroak.

Ipuin laburrak baina ipuin indartsuak. Jon Mikel Udakiolak  diseinatutako istorioak daude oinarrian eta Xabier Etxeberriak egokitu ditu testuak eta elkarrizketak, bestalde, bere anaia Martinek hainbat poemekin liburua borobildu du. Udakiolak  grafikoki bikain irudikatu ditu liburuen atal ezberdinak, istorio bakoitzerako estilo ezberdin bat erabiliz. Koloreen tratamendua ere ezberdina da ipuin bakoitzeko. Kolore urdin-arreak  lastegia izeneko istorio arras goibelerako, kolore biziak, aldiz, Arrisku kirola izeneko akzio kontakizunean. Hopper pintorearen estiloa imitatzeko ausardia izan du Arte lana izeneko ipuinean. Kasu honetan egile amerikarraren “The Martha McKeen of Wellfleet” margolana komiki bihurtu dute egileek. Lan honen azken globoan esaten denarekin bat gatoz, 7 korapilo liburu osoaren filosofia laburbiltzen duelako: “…bizitzaren zenbait garaitan geure mugak gainditu eta artistikoki garatu ahal izateko  bestelako  esperientziak aurkitzera  bultzatuko gaituzten  zerumuga berriak marraztea beharrezkoa da”. Eta gu ur handitako azken mezu eder honekin geratuko gara.

13.51 €tan liburua erosteko aukera duzue lotura honetan:  https://txipibooks.com/

 

 

By komikeri

Euskaldunak erdal komikietan ( eta VI) : euskaldun bat Boerren artean

Bigarren Boerren gerra garaian (1899-1902) girotuta dago Glenat argitaletxeak abuztu honetan kaleratu berri duen komikia. Les aventuriers du Transvaal seriearen lehen alea da L’or de Kruger izeneko liburua. Jarraitu aurretik azal dezagun Boerrak Hegoafrikako lurrak okupatu zituzten  herbeheretar jatorriko kolonoak izan zirela. Britaniarrek  kostaldeko kolonietan estutu zituztenean, tokiz aldatu eta Hegoafrikako barnealdean estatu propioak sortu zituzten XIX. mendean. Hala ere, Britaniar Inperioaren gosea aseezina zen eta Boerren errepublika berrien aurkako gatazka eta gerrak aurrerantzean ere ez zuten etenik izan.

Jean-Claude Bartollek idatzi duen gidoiaren buru Pit eta Ortzi  izeneko pertsonaiak agertzen dira. Estatubatuarra lehenengoa eta euskalduna bigarrena. Euskaldun bat 1900ko hegoafrikan aurkitzea zaila dirudi, baina euskalduna izateaz aparte, aldamenean far westeko zalditeriako kide ohi bat abentura-lagun izateak are eta gehiago zailagotzen du komikiaren sinesgarritasuna. Baina 1900eko Hegoafrikan dabilen euskalduna, far westeko zalditeriko kide ohi bat abentura lagun duena eta, horrez gainera, anarkista dena… eta Ortzi bezalako izen ezohiko bat duena, zinez, askoz ere sinesgaitzagoa egiten digu liburua. Seguruenik garai hartako euskaldun anarkista bakarra izan eta Hegoafrikara joan beharra ere! Txapel xume baten ordez 70. hamarkadako rock izar baten kizkur adats  luzeeekin marraztu du Ortzi Bernard Köllé marrazkilariak. Sinesgarritasun aukerak ez dira  gehiegi handitu.

Eta inor aspertu aurretik gaiaren harira azken puntua. Pit eta Ortzi bikote bitxiaren istorioaren hasi-hasieran britaniar gazte bat heriotzatik salbatu dute. Nor eta Winston Churchill!

Baina ze demontre… Comanche edo Blueberry bezalako klasikoen eragin nabarmena duen fikzio istorio honek ez du gehiegizko sinesgarritasunaren beharrik. Eta komiki klasikoen klabeetan ondo funtzionatzen duen  L’or de Krugerren heroiak  heroiak dira, eta far westeko paisaia tipikoa ordezkatuz Afrikako sabana luze eta zabala hedatzen da binetetan alderik alde.

 

 

 

 

Urrirako hiru lan berri kaleratuko ditu Harrietek

Uda, opor garaia gehienentzat, hala ere, badira ortulari arduratsuak  udazkeneko uztari begira lanean sasoi honetan dabiltzanak. Harriet Ediciones ortulari arduratsu horietako bat dugu, lanean topera 2018 urtea amaitu aurretik 5 album berri argitaratzeko asmoa baitauka eta jakin dugunez, urrirako (Getxoko azokarako) lehen hiru tituluak  prest izango ditu. Komikerin informazio jaso eta hemen eskaintzen dizuegu:

TOMOË  (Edizio  osoa):       Gidoia: Jack Manini Marrazkia: Tieko.

Japonia,  1461.   Hamabi  urte   dituela,  Sayok  bere  arrantzale   herrixkaren  suntsiketa   ikusten  du   Yoshinaka   pirataren  eskutik  eta  bere   familia  guztia  sarraskitu   ondoren  bahituta  eramaten   du.       Sayok  hainbat  gaitasun   bereziak  hartu  ditu   oinordetzan  bai  eta  Tomoë,   uraren  jainkosa  eta  gerlari   famatuaren  ezpata  ere…   Bi   mende  lehenago,  Yoshinaka   pirataren  arbasoak  eta   Tomoë  bere  amoranteak  Kyoto  hiriburua  bereganatu  eta  ospea  lortu  zuten.  Piratak  gerlari   ahaltsua  bihurtu  nahi  du  Sayo  berearekin  ezkondu  aurretik,  bikote    mitikoa  berraragiztatzeko   asmoarekin  eta,  Shogunaren  boterea  ahultzen  dituzten  talkez  baliatuz,  Kyotoko  jauna  izan.     Tomoë,  Uraren  printzesa  eta  Ezpataren  erreginaren  kondairan  oinarriturik,  JACK  MANINI   gidoilariak  eta  TIEKO  marrazkilariak  Ashikagako  shogunatoaren  azken  orduak  eta  Japonia   kaosean  murgildu  zuen  historia  azaltzen  digute  errealitatea  eta  fantasia  nahasten  diren   mundu  batean.

 

MUTUAREN  HITZA  (Edizio  osoa):       Gidoia: Laurent Galandon Marrazkia: Fréderic Blier

20.  hamarkadaren  amaiera.   Zinema  isila  izaten  jarraitzen  du   baina  bere  garapena  geldiezina   da.   Celestino  Noirt   gazteak,   probintzietako  bere  aitaren   notariotza  utzi  du  zinema   munduan  lan  egiteko  bere  ametsa   betetzeko  asmoz.   Parisera  iritsi   berria,  estudio  handi  baten   lortzen  du  lana,  dekoratzaile  gisa,   baina  bere  nahiak  bestelakoak   dira:  zuzendari  izan  nahi  du!       Klasikoak  zein  erotikoak   proiektatzen  dituen  zinema  txiki   baten  jabea,  Anatole  Fortevoixek   hartua,  bertan    Constance,  aktore   gazte  gor-­‐mutua  ezagutzen  du    zein  gidoi  bat  idatzi  duen  eta  irakurtzera  ematen  dion.       Lagunen  laguntzaz  eta  jabearen  platoa  ezkutuan  erabiliz,  bere  filma  egitera  ekiten  dio,   arriskuak  nabariak  badira  ere.     LAURENT  GALANDONen  gidoiak  eta  FRÉDÉRIC  BLIERren  marrazkiak  istorio  bihozbera  eta   sentikorra  eskaintzen  digute  industri  berri  hartako  lanbide  ezberdinak  erakusten  dizkiguna   eta  zinemaren  hastapenei  omenaldia  egiten  diena.

 

HASIERA  BERRI  BAT:   Gidoia: Gwénola Morizur Marrazkia: Marie Duvoisin

Lily   haurdun  dagoela  jakiten   du,  bere  bikoteak  musika   taldearekin  biran  ateratzen   dela  esaten  dion  egun  berean;   gainera,  Kanadatik  etorri  den   Baltasar  bere  iloba  zaintzea   eskatzen  dio.  Lily  inoiz  ikusi  ez   dun  mutikora  moldatzen   saiatuko  da,  baina  bere   gurasoen  banaketak  triste  eta   goibel  utzi  du  umea.   Bihozkada  batek  eraginda,   Parisera  doa   Baltasarrekin.   Bidean,  Jimmy,  kanpoaldeko   gazte  batekin  topo  egiten  dute.   Eta  bidaiak,  Pierrotengana  eramaten  ditu,  zakurraren  konpainian  bere  artaldea  zaintzen   duen  artzaina.  Arima  nahasi  hauek,  elkarrekin  aurkituko  dute  bizi-­‐poza  berria.     GWÉNOLA  MORIZURren  lan  bikaina,   sentikor  eta  hunkigarria;   bere  indar  nagusia  bere   umorean  datza  bai  eta  MARIE  DUVOISINen  marrazki  apartetan  ere,  pertsonaien  emozioak   bete-­‐betean  islatzen  dituztenak.

 

Zorroztasunaren eta kamustasunaren arteko dantza: Zubigileak

Zubigileak da Alfonso Zapicoren azken eleberri grafikoaren titulua.  Eduardo Madina PSOEko politikari ohia da, 2002an ETAren atentatu bat jasan zuena.  Jot down kultur aldizkariarentzat Fermin Muguruza elkarrizketatu zuen, eta elkarrizketa haren testigua Zapico ilustratzaile asturiarra izan zen. Madina eta Muguruzak hitz egiten zuten bitartean Zapicok koadernoan apunteak hartu zituen. Orduko elkarrizketaren eduki eta  inguruko gorabeheretan oinarriturik 200 orrialde inguruko komiki bat ondu du asturiarrak.

Zapicok,  estilo bizian elkarrizketaren puntu nagusiak aletzen dizkigu, grafikoki apunte naturalen izaera mantentzen duten marrazkien bitartez. Komikiak ondo islatzen duenez, elkar adeitasunezko  eta errespetuzko giroan garatu zen hizketaldia. Jot Downen agertu zen jatorrizko elkarrizketan pertsonaia bakoitzaren rola gordetzen zen bitartean, elkarrizketatuarena eta elkarrizketatzailearena, Zapicok bere lanean balantzaren orratza orekatu egiten du, komikiaren azalean nabarmentzen den bezala. Neguko erropetan babesturik paseoan agertzen dira lagun biak, aldamenean Zapico dutelarik.   Madina-Muguruza bikoteak protagonismoa partekatuago bat du komikian jatorrizko elkarrizketan baino.

Zapicok narratzailearen lanak hartzen ditu bere gain eta lehen pertsona erabiliz, hegaka doa pertsonaia batetik bestera, gai batetik bestera, bere hausnarketak kontu ezberdinen jostura bihurtzen direlarik. Esango nuke komikiaren gordiar korapiloa, liburuaren epizentroa, Eduardo Madinak pairatu zuen atentatu izugarria izan daitekeela. Atentatua nola gertatu zen zehatz deskribatu ondoren, “Absurduaren tranpa” izeneko hausnarketa-kapitulua eransten dio Zapicok “Ezin zaio logikarik bilatu logikarik ez duenari”… eta bineta-zuloan erortzen da egilea. Logikarik ez duenak ez du logikarik. Ez. Atentatu egilea, edo ustezko atentatu egilea, bost egunez torturapean izateak badu logikarik? Bai? Ez? Ezin jakin. Datua ez da komikiaren inongo atalean aipatzen.

Liburua anekdotaz anekdota doa aurrera. Pierre Frugoli eta Lucien Mattei sikarioek Monbarreko atentatua burutu zutenekoa, adibidez, gertaera Fermin Muguruzak kontaturiko anekdota baten bitartez ilustratzen du Zapicok. Atentatua izan eta gutxira Muguruzaren lagun bat atentatugileen atzetik irten eta bat harrapatu omen zuen… GALen atentatua izan zela argi geratu da, bai, hala ere, GAL zer zen ez da komikiaren inongo atalean aipatzen, eta Yoyesen afera xehetasun guztiekin aurrerago kontatzen dela ikusita, arraro xamar da halako hutsune bat.  Gaur badakigu Monbar hoteleko atentatua beste hotel batean, Donostiako Orlyn diseinatu zutela espainiar estatuko zenbait funtzionarioek. Izen propioak badakizkigu. Badakigu ere GALen atzean alderdi politiko bat izan zela. Ez al da arraroa Zubigileak egilearen zehaztasun falta kasu honetan? Puntu hau ez da datu garrantzitsuegia besterik gabe tinteroan uzteko?

Zorroztasun eta kamustasunaren arteko dantza da Zubigileak.

Hala ere, egileak haitzen artetik bere diskurtsoaren txalupa gidatzeko abilezia badauka eta azkenean aukeratu duen portura eraman du komikia. 200 orri inguruko eleberri grafikoa kalean da: Zubigileak. Zubiaren alde bateko zutabeak inpunitatearen lokatzetan ainguratuak dauden arren, zubia zutik mantentzen dela ematen du.

Vinhetas do Pais Basco

Asteburu honetatik aurrera Portugaleko Alentejo eskualdean kokatzen den Beja hirian , Nazioarteko XIV. Komiki jaialdia ospatuko da (XIV. Festival Internacional de BD de Beja). Urtean zehar hiri lasaia izan arren, egunotan komikiaren aitzakian guztiz eraldatzen da Bejako izaera. Mundu mailako bederatzigarren artearekin zerikusia duten ikuskizunak eta erakusketak antolatzen baitira hirian. Aurten 21 komiki erakusketa prestatu dira Bejako erdigune historiko ederrean. Eta munduko txoko ezberdinetako makina bat gonbidatu izango dira bertan ere. Portugalekoaz  aparte, brasildarrak, italiarrak, frantziarrak, suediarrak eta euskaldunak han izango dira, aurtengo ediziorako Euskal Herriko komikigileen ordezkaritza bat gonbidatua izan delako. Guztira lau euskal egile bertaratuko dira Beja aldera: Adur Larrea, Mattin, Asisko eta Mikel Begoña…   marrazkilariok ekitaldi ezberdinetan hartuko dute parte. Horrez gainera “Vinhetas do Pais Basco” izeneko erakusketa zabalik izango da maiatzak 25ean Bejako alde zaharrean kokatzen den Palacete Vilhena eraikinean. Gonbidatuen lanez gainera, euskal marrazkilari ezberdinen aukeraketa zabal bat izango da erakusgai bertan (20 egileen lanak) eta bisitariek euskal komikigintzaren informazio orokor bat jasotzeko aukera zuzena izango dute.

Teles eta Nikok 100 urte!

IMG_6593

Ehun urte bete dira apiril honetan Teles eta Niko sortu zirela. Euzko-Deyan, 1918ko apirilaren 1ean agertu ziren lehenengoz eta euskarazko komikigintzak eman dituen lehen pertsonaia finkoak izan ziren. 

Bilboko Plaza Barriko lokal batean, Euzkadi egunkaria inprimatzeko erabiltzen zen errotatiba berean, inprimatzen zen Euzko-Deya astekaria. Euskara hutsez argitaratzen zen aldizkaria Euzko Gaztedija-koen eskutik. 1918ko jorraileko 1ean, (hots, apirilaren 1ean) ilustratzaile anonimo batek eman zion hasiera serieari.  Max eta Moritz, edo Kantzenjammer Kids gogora dakarten ume bihurri parea dira Teles eta Niko. Globoak, marra zinetikoak eta onomatopeiak, hau da, komikigintza modernoaren ezaugarriak IMG_6582erabiltzen baziren ere, oraindik irudien edukina azaltzeko testu luzeak erruz agertzen dira. Bineta-azpiko testu lagungarri, edo didaskalien, presentzia garai honetako komiki europearraren ezaugarrietako bat da. Didaskaliak 30 hamarkadan ere oraindik ugariak dira Europako komikietan, eta Alain Saint-Ogan komikigile frantziarra izan zen aitzindaria didaskalia astunen desagertzean. Jakina da Ipar-Ameriketako komikigintzak aspaldian baztertuak zituela komikiei itxura askoz biziago bat emanez.

Teles eta Niko-ren egilea nor izan zen oraindik ez dakigu. 1918ko apirileko bigarren zenbakian agertu zen ohar batean “karikaturagile errime batek” laguntza eskaini zietela . Besterik ez dakigu. Aldizkari berean Teles eta Nikoren aurretik beste komiki zinta batzuk agertu ziren ere. Mirri izeneko marrazkilari baten umore garratza agertzen da adibidez. Mirri hau, Paolo de Zamarripa Uraga izan zitekela aipatu zuen behin Jose Maria Unsain ikerlariak. Aurkitu dugun beste izen propio bat Louis Forton da. Garai hartan ospetsua zen egilea Frantzian Les Pieds nickelés izeneko seriearekin. Beste autore batzuk Artazi eta Egitiz goitizenak darabilte, nortzuk diren ez badakigu ere. Eta aurretik aipatu dugun bezala, Teles eta Nikoren egilea nor izan zen ere ez dakigu.  Ehun urte pasa eta gero, gure komikigintzaren misterio lanbrotsuenetako bat izaten jarraituko du.