Euskal komikia modan dago

Hilabete bat falta da urtea bukatzeko eta euskal komikigintzak goia jo du berriro.  Komikiak koska bat gorago egin du alde askotatik.  Komikiaren gaineko liburu teorikoak, erakusketak, jaialdiak, ekitaldiak … urte emankorra benetan.

Komiki jaialdiak

Urtero legez euskal komikigintza ardatza duten Parrapean komiki egunak urriko hirugarren astean ospatu dira. Aurten nazioarteko gonbidatuak Portugaletik heldu dira eta horrez gain euskal komiki ekoizpenaren parte handia bertan aurkeztua izan zen.

Bestalde, azaroaren lehenengo asteburuan Getxoko komiki azoka ospatu zen, eta bertan euskal egileen presentzia inoiz baino nabarmenagoa izan zen. Harriet Ediciones eta Xabiroiren standak sinaketarako  ondo apainduriko mahai luze baten bitartez loturik egon ziren eta elkarren ondoan, parez-pare, euskal autore talde zabala lanean ibili zen, gaurko euskal komikigintzaren panoramika bizi bat eskainiz. Esan behar dugu, gaurkoz, Getxokoa gure komiki azoketan errefe

rente nagusiena dela eta  euskal egileen eta  komikien presentzia bertan bermatua izatea gauza inportantea dela. Beraz, komiki azokako antolatzaileentzat, eta baita Xabiroi eta Harrietek antolaketa eta elkarlanerako erakutsi zuten gaitasunagatik, gure zorionik beroena.

Euskal Komikia 1975-2017

Irailaren 14tik urriaren 28ra bitarte Bilboko Bizkaiko Foru Liburutegian ‘Euskal Komikia 1975-2017’ erakusketa izan zen  ikusgai. Erakusketa honen bidez Euskal Herrian komikiaren munduan izandako mugimendu nagusien bilakaera azaldu zen,  aldizkarien boom-etik fanzineak agertu ziren arte, autore-komikietatik atzerriko merkatuen konkistara.

Zakilixutek 40 urte

Irailaren 29an, 40 urte bete zituen

Antton Olariagak sortutako Zakilixut pertsonaiak. Egin egunkariarekin batera jaioa zen euskal komikiaren erreferentziazko pertsonaia hori, eta euskarazko egunkariarekin hazi eta heldu zen, Euskaldunon Egunkaria-n lehenik, eta Berrian ondoren. Berriak ekitaldi bat antolatu zuen Euskal Herriko hainbat artistarekin, Zakilixuti behar duen lekua emateko eta Anttoni ondo merezitako omenaldia egiteko. Asisko Urmeneta, Kike Amonarriz, Ainara Azpiazu, Eider Eibar, Iñaki Martiarena, Idoia Torregarai, Anjel Lertxundi eta beste hainbat urriaren 18an bildu ziran, Martin Ugalde kultur parkean.

Komikilabea eta  Euskal Komikia Donostian ibilbidea

Bigarren urtez, Komikilabea antolatuko zen Donostian azaroaren 8tik 13ra bitartean. Hiriko hainbat eragilek bultzatua (Donostia Kultura, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Tabakalera), komikigintzaren inguruko ekintza ugariz bete ziren kale eta aretoak. Progamazioaren barruan Euskal Komikia Donostian ibilbidearen aurkezpena izan zen. Donostia euskaraz sortutako komikiaren hiriburu dela erakusteko xedez, ibilbide bat sortu da hirian zehar, euskal komikiarekin zerikusia duten kaleetan zehar. Donostian izan zuten egoitza, besteak beste, Txistu, Poxpolin, Pan-Pin, Habeko Mik, Ipurbeltz, Xabiroi bezalako aldizkariek.

 

 

© Komikilabea

Aurtengo komiki uzta

Aurreko urteen abiadura mantentzen du. Argitaratutako komiki kopuruari dagokionez, Harriet Ediciones lokomotorak bultzatutzen du euskal argitalpenen trena erritmo bizian. Harrietez gain, Astiberri eta Xabiroi ez dira falta aurtengo zitara. Sorkunde, Teodoro eta Noraren arteko famili harremanak kontatzen dira Santa Familia xabiroitarren  albumean. Bertsolari Elkarteak ere jarri du beste aletxo bat aurtengo otartean, Arditutakoak, fart westeko euskal artzainek burutzen duten road movie ero bat eta Gureberriak komunikabideak, eta baita argitaletxea, aurten estreinatu da Asiskoren lan luze berriarekin, Eusklabo Alaiak…  

Irakurle, orain hamar urte ia euskal komiki argitalpenik ez zegoela beti kexuka ari bazinen, ez duzu gaur egun aitzakirik. Zorionez komikiak ugaritu dira argitalpenen horizontean. Hitz egingo dugu honetaz aurrerago…

 

 

 

Advertisements

2016ko komikiak

Euskal argitalpenen urte bukaerako mugarria Durangoko azoka  izaten da. Aurten ere izango dela suposatzen dugu. 2011 urtetik produkzioaren kontaketari ekin genionetik, urteroko bete-beharra izan dugu eta  aurten plazaratu diren lanak, banan-banan,  zehazten ditugu post honetan.

Aurten iaz baino 3 komiki gutxiago argitaratu dira baina nabarmenena azken urteetako gorakada mantentzen dela ikustea da. Beraz kopuruaren aldetik behintzat, sektorea azken urteetako martxa egokian mantentzen dela azpimarratzen dugu.  Kantitatearen aldetik horrela bada, kalitatearen aldetik ere emaitza pozgarria dela ezin ukatu.   Euskaraz propio sortutakoak, zein beste hizkuntza batzuetatik euskarara itzulitako liburuen kalitatea bikaina izan da. Hor dago Txalaparta, Xabiroi, Astiberri eta Harriet argitaletxeek bide horren alde egin duten apustu serioa. Denboran mantentzen den apustua gainera (Txalapartaren kasuan urteroko argitalpena segurua ez bada ere, batez bestekoaren bi urteroko epean ekoizten duten  liburua ezin baino zainduagoa dator beti). Aipatutako lau argitaletxeek euskal komikigintzaren hezurdura printzipala osatzen dute. Datorren urteko emaitza aurtengokoaren antzeko parametroetan aurreikusten dugu eta iragarle lanak eginez, gure komikigintzarentzat laugarren urte dohatsu bat iragartzen dizuegu.

sin-titulo

 

 

untitled1.  Asterix Olinpiar Jokoetan

Goscinny (1926-1977)

Uderzo (1927-)

Arzallus Antia, Maddalen ; itzultzailea.

Noiz: 06/2016

Argitaratzailea: Bruño

                                     978-84-696-0596-7

etxea2.  Etxea

Roca, Paco (1969-)

Montorio, Bego (1959-) ; itzultzailea.

                                                 Noiz: 04/2016

                                                Argitaratzailea: Astiberri

                                              Deskripzio fisikoa: 136 p. 17×24 cm

                                               978-84-16251-63-6

 

indiaraeus3.  Indiara bidaia

Gidoia: BéKa

Marrazkiak: Marko

Almortza Muro, Arkaitz ; itzultzailea

                                     Zurutuza, Juan Mari ; itzultzailea

                                    Noiz: 05/2016

                                    Argitaratzailea: Harriet

                                  Deskripzio fisikoa: 56 orr. 29×22 zm

                                    978-84-944599-4-8

txinaraeus4.  Txinara bidaia

Almortza Muro, Arkaitz ; itz.

Zurutuza, Juan Mari ; itz.

Noiz: 05/2016

                                    Argitaratzailea: Harriet

                                  Deskripzio fisikoa: 56 orr. 29×22 zm

                                   978-84-944599-2-4

w-423_num1_a_tumba_0015.  Jon eta Mirka, Osoa

Gidoia: Gregorio Muro

Marrazkiak: Daniel Redondo

Almortza Muro, Arkaitz ; itz.

                                     Noiz: 09/2016

                                    Argitaratzailea: Harriet

                                    Deskripzio fisikoa: 96 orr. 32×24 zm

                                     978-84-944599-8-6

MOBILAK PORTADA.qxp_PORTADA MOBILAK6.  Mobilak

Gidoia: Ibarra Basañez, Arantza

Marrazkiak: Bengoetxea Urkitza, Kaiet

Noiz: 06/2016

                                Argitaratzailea: Ediciones Beta III Milenio

                                Deskripzio fisikoa: 72 orr. 24×17 zm

                                 978-84-15495-99-4

pilula-urdinak7.  Pilula urdinak

Peeters, Frederik (1974-)

Montorio Uribarren, Bego ; itz.

Noiz: 10/2016

                                  Argitaratzailea: Astiberri

                                Deskripzio fisikoa: 216 orr. 24×17 zm

                                 978-84-16251-83-4

w-423_2uuu8.  SOS Lusitania, Edizio Osoa

Gidoia: Patrice Ordas

Gidoia: Patrick Cothias

Marrazkiak: Jack Manini

                                      Urkixo Beitia, Joanes (1955-) itz.

                                     Noiz: 09/2016

                                    Argitaratzailea: Harriet

                                    Deskripzio fisikoa: 152 orr. 32×24 zm

                                    978-84-944599-6-2

zarrakamalda9.  Zarrakamalda

Gidoia eta marrazkiak: Martiarena, Iñaki Mattin

Noiz: 09/2016

Argitaratzailea: Txalaparta

                                  Deskripzio fisikoa: 264 orr. 25×18 zm

                                 978-84-16350-55-1

gazaamal-portada%20low10.  Gaza Amal: Gazako zerrendan emakume ausarten istoriotxoak

Gidoia eta marrazkiak: Susanna Martín

Noiz: 11/2016

Argitaratzailea: UNRWA Euskadi

azala_sidebar11.  Eneko Aritza: Lehen errege baskoia

Gidoia: Angel Rekalde

Marrazkiak: Joseba Larratxe

Noiz: 11/2016

Argitaratzailea: Nabarralde

09_museo12.  Museo bilduma

Gidoia: Harkaitz Cano

Marrazkiak : Iñaki Holgado

Argitaratzailea: Xabiroi

Noiz: 09/2016

978-84-946072-1-9

altza_porru-azala-213.  Altza porru : Jakoba Errekondoren bizi baratzea

 Egileak: Jakoba Errekondo Saltsamendi, Antton Olariaga,

Asisko, Unai Iturriaga, Ainara Azpiazu, Mattin,

Joseba Larratxe, Unai Gaztelumendi eta Zaldieroa

 Noiz: 04/2016

Argitaratzailea: Komunikazio Biziagoa

Deskripzio fisikoa: 101 orr. ; 26 zm

 9788460878278

crv9jqtwsaal_fl-114.  H28 : urtekari paperitikoa

Argitaratzailea:  H28,

Noiz: 11/2016

Deskripzio fisikoa: 98 or. : 15 x 21 zm

2016ko lehen eleberri grafikoa: Etxea

Aurtengo lehen eleberri grafikoa, euskaraz, Astiberrik kaleratu du. Etxea du izenburua. Paco Roca balentziarrak iaz gazteleraz argitaratu zuen, eta Espainiako Sari Nazionala ere segituan jaso zuen. Delcourt argitaletxeak datorren astean Frantzian argitaratuko du ere.

Autobiografia eta autofikzioaren tarte lausoan kokatzen den narrazioa dugu Etxea. Aitaren heriotzaren aitzakian haren hiru seme-alabak eta ilobak  berak eraikitako bigarren familia etxe inguruan bilduko dira. Aitak urteetan zehar esfortzu handiz eraikitako etxea saltzeko asmoa dute eta, bilduta igaroko duten egunetan, bizitzaren oroitzapen gazi-gozoetan murgilduko dira senideak. Egia esan, Pacoren komikietan ohikoa izaten da gazitasuna gozotasunaren azpian ia estalirik geratzea, edozein irakurlearentzat komiki politikoki egoki eta beti atseginak sortzen dituelako.

etxea_1

Aipatu dugun emaitza lortzeko lagungarria da ere komikietan etxeadarabilen estilo grafiko garbi eta orekatuak. Binetaz bineta komikia irakurriz marrazketa klasiko baten xehetasun txikiez gozatzeko aukera daukagu, baina ikuspegia zabalduz, orri edo plantxa osoak parez-pare jarrita ematen diguten inpresioa oraindik ederragoa da. Kolore-paletaren berotasuna, irudi batzuen errepikapen teknikarekin sortzen duen efektua edo liburuaren formatu zapalak, ikuspegi eder hori oraindik indartsuago bihurtzen dute.

Etxean eta etxearen aldamenean komikiaren gertakizun gehienak kokatzeak ere, bazituen bere arriskuak. 127  orrialdeko komikia eszenategi berean komikizalerik aseezinena ere indigestatu zezakeen. Hala ere, nire ustez, oztopoak ederto gainditu ditu Pacok irakurlearen arreta bukaera arte ondo mantentzen jakin izan duelako.

Beraz komikiak balio dituen 16 euroak ordaintzeko zalantzatan ba zaude gure aholkuari jaramon egin, erosi eta ez zara damutuko.

2015eko lehen euskal komikia

Oker ez bagaude, joan den ekainean argitaratu da aurtengo lehen euskal komikia, gazteleratik egin den itzulpen bat dugu, Miguel Gallardoren “Mariak 20 urte ditu”. Astiberrik liburu honen lehen partea orain zortzi bat urte argitaratu zuen. “María y yo” nobela grafikoan bere alabarekin zuen harremana kontatzen zigun. Maria autista da eta bere amarekin Kanarietan bizi da. Miguel bertara zihoan uda garaian, beragaz hilabete batzuk pasatzera eta hau  da liburuaren oinarria. Liburuak arrakasta itzela lortu zuen. Hainbat hizkuntzetara itzulia, saritua, dokumental bat ere egin zen.

Euskarazko itzulpena iaz ailegatu zen, hau da, gazteleraz mariak20urtedituargitaratu ostean hainbat urte beluago, eta holakoetan gertatzen denez, komikizale gehienak aurretik gaztelerazko edizioa irakurria genuen euskarazkoa heldu zenerako. Berdin gertatu zitzaigun Paco Rocaren “Zimurrak“liburuarekin.  Oraingoan aldiz, Maria Gallardoren bizitza kontatzen duen bigarren liburua (ia) era berean argitaratua izan da euskaraz eta gazteleraz. “Mariak 20 urte ditu“. Euskal irakurleok ez dugu behintzat Mariaren gaztaroa bere zahartzaroan ezagutuko.

2014: megaproiektuetatik mikroproiektuetara

Opariak, saskiak eta balantzeak egiteko garaiak dira. Eta zer berri gure aurtengo komiki otzaran?

Ba post honetan alde batetik gure arreta plazaratutako lanen tamainuan jarriko dugu, euskal komikigintzaren ekosistema bizirik mantentzeko behar-beharrezkoa den handi-txikiaren arteko lehian.

banner-black-handiaBaztangaEroa4zbkia_0000

Kopuruari dagokionez esan behar da ez dela besteetan bezain urria etorri uzta, ez, guztira paperean hamaika lan argitaratu baitira (Igor Leturiaren blogean banan-banan aipatzen dira guztiak). Digitalean berriz, isbn datu baseari kasu eginez 30 dira argitaratutakoak, bat izan ezik Sauré etxearen eskutik guztiak . Hala ere, ez gaitezen gehiegi poztu,  gehienak (guztiak ez badira) aurreko urteetan paperean plazaratutako lanak dira eta ez  aurten propio sortutako lanak, hau da, paperetik digitalera aurten pasatu diran lanak . Beraz, iaz aipatu genuen bezala, Sauré etxeak formatu digitalaren aldekoapustuarekin aurrera darrai.

Duda barik Black is beltza izan da aurten gurean itzelezko danbatekoa  eman duen komikia. Harkaitz Canoren gidoiarekin eta Jorge Aldereteren irudiekin osatu da arte disziplina anitzak lotzen dituen Fermin Muguruzaren megaproiektua. Komikia argitaratu duen Bang etxeko Manu Vidal editorearekin harremanetan jarri ginen azaroan eta frantsezez, euskaraz eta gaztelerazko lehen edizioak agortuak zirela ordurako azaldu zigun (hizkuntza horietaz aparte, katalaneraz ere argitaratua zela komikia kontatu zigun eta, hau gure ustea da,  salmenta horren onak direnez beste hizkuntza batzuetan ere laster ikusiko dugu).

Otzaran leku berezia izan dute ere Astiberrik argitaratutako hiru lan, horien artean Angulemako sari nagusirako sailkapena lortu duen Isasiren “Baleak ikusi ditut” lana . 2014ean zehar argitaratu diren lan hauen berri aurreko postetan eman genuen. Frantzian Rackham argitaletxeak merkaturatu du Voir des baleines tituluarekin.

Ikastolen Elkarteak sustatzen duen Xabiroiko lagunek ez dute hutsik egin aurtengoan ere eta euskal komikigintzari gutxienezko egonkortasun bat eman diote Haur besoetakoa albuma argitaratuz. Eta honekin badira zazpi! Bestalde, ‘Xabiroi’ aldizkariak jakitera eman du datorren urtetik aurrera lau ale plazaratuko dituela urtean, orain arte baino ale bat gehiago. Denda gehiagotan jarriko dute salgai eta edonor izan ahalko da harpidedun. Oraindik ez bazara harpidetu, hementxe duzu aukera , urtean 12 euroren truke etxean 4 aldizkari izatea sekulako mauka da.

…baina euskal komikigintzak horren beharrezkoak dituen “Black is beltza” bezalako megaproiektu indartsuen ondoan, sortzen dira lantzean ere autoedizioaren bidetik doazen proiektu pertsonal txikiagoak. BaztangaEroa4zbkia_0013

Adibidez, hor dago HamarHatzHandik sortzen duen “Baztanga Eroa”, txikia baina artistikoki hain interesgarria den mini fanzinea . Azken zenbakia, laugarrena, heldu berri zaigu eskuetara eta egileak azaltzen digunez, korrika eta presaka prestatua izan zen “Parrapean Komiki Egunetan egon zedin”.

Laugarren zenbakia irakurri nahi duenak bere blogera jo beharko du, edo berarekin, postaz, zuzenean harremanetan jarri. Hemen daukazue: hamartatzhandi@yahoo.com

Astiberriren hirugarrena… “Maria eta biok”

Jakin berri dugu Astiberrik abendurako “Maria eta biok” Miguel Gallardoren lan ezaguna  kaleratuko duela. Aurten kaleratzen duten hirugarren lana izango da. Hau, euskal komikigintzaren panorama elkorran gauza pozgarria eta era berean nahiko bitxia da.

Indar handiko bi lan argitaratuz iaz Txalaparta  ibili zen beste guztien gainetik . Besteak beste, aurtengo Euskadiko Ilustrazio sariduna euren eskuetatik irten zen, Habiak).

Esan dezakegu huts egiteko beldur barik, aurtengoan aldiz, hirugarren komikia kaleratuz, euskal komikien rankinean lehena Astiberri  izango dugula. Abenduaren bosterako izango da Gallardoren “Maria eta biok” dendetan.  Euskal komikigintzak gutxitan, gero ta gutxiagotan, pasatzen duen langa gainditu dute.

Poztazunez baina zalantzaren bat eta erdi

Udaberrian “Baleak ikusi ditut” agertu zen. Ondo promozionatu eta mariaetabiokmerkaturatu zen Isusiren lana, hala ere, irailean Paco Rocaren “Zimurrak”, inolako aurkezpen ofizialik eta promoziorik gabe, ia sorpresaz plazaratu zuten. Abenduaren 5ean agertuko den “Maria eta biok” lana era berdinean joango dela deritzogu, justu Getxoko Komiki Azoka igaro ostean kaleratzeak ere… harridura pixka bat sortzen du.  Euskaraz gehiegi ez dela salduko jakin arren , Paco Roca edo Miguel Gallardoren lanen jendarteratzeak alde guztietatik esfortsu eta ilusio handiagorik ez luke beharko?

Beraz, alde batetik poztasun itzela, halako lan bikaina gure hizkuntzan irakurtzeko aukera izango dugulako. Oraingoan ere, Bego Montorioren arduran joan da itzulpena, beraz alde horretatik kalitatearen labela itsatsita darama liburuak .

Bestalde, eta hau da kolkoan daroagun beste zalantza erdia… argitalpen politika ona ote da  hegoaldeko komiki irakurle gehienok gazteleraz irakurriak ditugun liburuak argitaratzea? Bai? Ez? Zein da zure iritzia?

Paco Rocaren “Zimurrak” euskaraz

Astiberri argitaletxekoek iragarri berri dutenez, Paco Rocaren “Rides” (Delcourt, 2007),  euskaraz argitaratuko dute irailaren 19an. “Zimurrak” aurtengo euskal komikigintzari behar-beharrezkoa den astindua emango dio. Hortaz, hau da 2014ean Astiberrik euskaraz argitaratu duen  bigarren liburua (lehenengoa “Baleak ikusi ditut” izan zen).

Sari ugari jaso ditu komikiak: 2008an, Lucca-ko Jaialdian istorio luzeRG1cubierta.indd onenaren Gran Guinigi saria, Espainiako Kultura Ministerioak sustatzen duen Komikiaren Sari Nazionala, Bartzelonako Nazioarteko Komiki Azokaren obra onenaren eta gidoi onenaren sari nagusiak eta Tenerifeko Diario de Avisosek ematen duen komiki espainiar hoberenarena. Kritikaren oniritzia ezezik, irakurleena ere eskuratu du, dagoeneko 58.000 ale saldu baititu Astiberriren edizioak (Delcourten edizioaren salmenta kopuruaren datuak ez ditugu ikusi baina handiagoak izango direla suposatzen dugu) .

Zahartzaroari buruz hausnartzen du Rocak istorioan.
Emilio
protagonista, alzheimer gaitzaren lehen zantzuak dituela, zahar etxe batera eramango dute senideek eta, bertako bakardadea ezagutzen joango den adiskideekin tartekatuz joango da, gaitzak gero eta nabarmenago astintzen duen bitartean.

 

 

Baleak, balak eta (euskal) bolak

Patxi Zubizarretaren ustez Euskal Herriko historiaren azken lau hamarkadetako ikuspegi zabala eskainiko digu  “Baleak ikusi ditut” komikiak, Javier de Isusi bilbotarrak sinatzen duen azken lana.

Honela aurkezten digute, bere atarian, argumentoaren ildoa Astiberri argitaletxekoek: “Proventzako kartzela baleakikusiditutbatean ezagutuko dute elkar Josuk eta Emmanuelek; bata etakide ohia da, bestea berriz, GALeko kide ohia…” .  Arreta handiz irakurriko dugu Isusiren lana, noski, eta gure komentarioa ere, segidan hemen eskegiko dugu.  Duda barik, aurten  euskaraz argitaratu diren komikien artean leku berezia izango duen titulua izango da hau.

Javier de Isusi, Bilbon jaio zen 1972. urtean eta © Astiberrigaur  Extremadura aldean bizi dela uste dugu. Batez ere “Los viajes de Juan sin tierra” tetralogiagatik dugu ezaguna. Isusi Hego Amerikan barrena ibili zen urtebetez, eta bidai horretako materialak erabili zituen Juan Sin Tierra saileko liburuak aberasteko. Saila 2010. urtean bukatutzat emanez Luciano Sarasino gidoilariarekin Ometepe kaleratu zuen 2012. urtean.

Argazkia ©  Astiberri

Baina ez komikirik txarrena

Munduko komiki-haize freskoari leiho bat zabaldu dio Txalaparta argitaletxeak azken orduko sorpresa atsegin batekin. Zer eta J. C. Fernandesen Munduko bandarik txarrena euskaraz argitaratua, nazio arteko komiki adituen aldetik makina bat laudorio jaso dituen lana (merezitakoak gure iritziz). Bego Montoriok euskaratua, Harkaitz Canoren hitzaurrearekin.

Munduko bandarik txarrenak jostundegi bateko sotoan entseguak egiten ditu , eta orkestra horretako kideen © Txalapartagorabehera kaotiko eta kafkianoak  dira José Carlos Fernandes portugaldarrak  188 orrialdeko zabaleran kontatzen dituena. Suposatzen dugu ale honek serie modura planteatutako historiaren lehenengo hiru liburukiak biltzen dituela, Astiberrik gazteleraz argitaratutako orri-kopuru berarekin baitator. Portugalen ordea, (eta baita Frantzian ere), Munduko bandarik txarrena sei istorio edo liburuki ezberdinez osaturik dago.

Euskal komiki merkatuaren mugak ezagunak ditugu eta ikuspuntu horretatik Txalapartak

© Kuentro 2

euskarazko eta kalitatezko  komikigintzaren alde egin duen urratsa ausarta da. Baina Munduko Bandarik txarrena komiki eder bat izateaz gain, lan literario onenaren ezaugarri guztiak ditu.  Borges, Kafka, Pessoa aipatzen dute kritikari batzuek, hitzaurrean Nabokov aipatzen den bezala. Edo gaur eguneko terminologia erabiliz, eleberri grafikoaren esparruan koka  dezakegun lana da “A pior banda do mundo”. Azken finean literatura bai, ez , eleberri grafikoa izan ala ez izan, ziurtatu dezakegun gauza bakarra zera da: Munduko bandarik txarrena arte lan fina dela, hori seguru.